? 1. если человек начнет, клянясь, обвинять другого человека в убийстве, а этого не докажет, то ее надо убить.
? 2. если человек обвинит другого человека в колдовстве, но не докажет этого, то обвиняемый должен пойти к реке и броситься в воду. если рика поглотит его, то обвинитель может забрать его дом, а когда река этого человека очистит и он останется невредимым, то того, кто обвинял ее в колдовстве, надо убить, тот, кто прыгал в реку, получает дом того, кто его обвинял.
? 3. если человек выступит в судебном деле свидетелем обвинения, но не докажет этого, и если это судебное дело касалось жизни, то этого человека надо убить.
? 4. если же она выступила свидетелем в судебном деле по хлебу или серебра, то она должна понести наказание, применяемое в таком судебном деле.
? 5. если судья будет рассматривать судебное дело, примет решение, изготовит документы с печатью, а затем свое решение изменит, то этого судью следует изобличить в изменении решения, и он должен уплатить сумму иска в этом судебном деле в 12-кратном размере, а также должна быть на собрании поднят со своего судебного места и не должен возвращаться и заседать с судьями в суде.
? 6. если человек украдет достояние бога или дворца, то этого человека нужно убить, а также того, кто примет из его рук украденное, должно убить.
? 7. если человек купит из руки сына человека или из руки раба человека без свидетелей и договора или возьмет на хранение серебро, либо золото, либо раба, либо рабыню, либо вола, или овцу, или осла, или что-нибудь другое, то этот человек - вор, его надо убить.
? 8. если человек украдет либо вола, или овцу, или осла, или свинью, или лодки, то, когда это божье или дворцовой, она может отдать его в 30-кратном размере, а если оно принадлежит мушкенуму, - она может возместить в 10-кратном размере, если же вору нечем отдать, то его надо убить.
? 9. если человек, у которого что-то пропало, схватит пропавшую вещь в руках другого человека, и тот, в чьих руках будет захвачена пропала вещь, скажет: "мне, мол, продал продавец, я купил, мол, при свидетелях", - а хозяин пропавшей кстати скажет: "я, мол, представлю свидетелей, знающих мою пропавшую вещь", - то покупатель должен продавца, продавшего ему вещь, и свидетелей, при которых он купил; также и хозяин пропавшей вещи должен свидетелей, знающих его пропавшую вещь. судьи должны рассмотреть их дело, а свидетели, при которых было совершено покупку, и свидетели, знающие пропавшую вещь, должны рассказать перед богом то, что они знают, и тогда продавец - вор, и его надо убить; хозяин пропавшей вещи должен получить свою пропавшую вещь обратно; покупатель должен взять отвешенного им серебро из дома продавца.
10. если покупатель не продавца, продавшего ему, и свидетелей, при которых он купил, а только хозяин пропавшей вещи свидетелей, знающих его пропавшую вещь, то покупатель - вор, его надо убить; хозяин пропавшей вещи должен получить свою пропавшую вещь.
Киев Русі – шығыс славян тайпаларының бірлесуі нәтижесінде Шығыс Еуропада 8 – 9 ғ-лар аралығында пайда болған мемлекет. 10 – 12 ғ-ларда Киев пен Новгородта жазылған жылнамаларда Киев Русінің тарихы 852 жылдан бастап көрсетіледі. Жылнамалар бойынша, 862 ж. Рюрикке ерген варягтар Киевке келіп басшылық жасаған. Бұл Киев Русін варягтар (нормандар) құрды деген 18 ғ-дағы норман теориясының шығуына негіз болды. Алғашында шығыс славяндарға жататын полян, руси, северян, древлян, дреговичи, полочан, словен тайпаларын біріктірген мемлекет князь Олег (882 – 911) тұсында күшейе бастады. Владимир Святославович князьдік еткен кезең (980 – 1015) Киев Русінің гүлденген тұсы болып есептеледі. Ол елге Византия ықпалымен христиан дінінің православие тармағын енгізді. 1024 ж. князьдік Днепрдің бойымен екіге бөлініп, 1036 ж. қайта бірікті. Ярослав Мудрый шіркеудің Византияға тәуелділігін жойып, Батыс Еуропа елдерімен тіке байланыс орнатты. Бірақ, оның 3 ұлы елді бөлісіп билеп, бөлшектенуге жол берді. Сыртқы жаулардан қорғану үшін уақытша бірігулер еш нәтиже бермеді. 1132 ж. Мстислав Владимирович князь өлгеннен кейін, Киев Русі толығымен ыдырап кетті. Мемлекетті қарулы жасаққа сүйенген князь басқарды. Князьдің айналасында ірі ақсүйектер – боярлар оған бағыт-бағдар беріп отырды. Киев Русі өз көршілерімен (нормандар, византиялықтар, хазарлар, печенегтер, түріктер, қыпшақтар, т.б.) тығыз қарым-қатынас жасады. 11 ғ-дың 2-жартысынан бастап Еділден Дунайға дейінгі аралықта Киев Русінің негізгі көршісі қыпшақтар болды. Қыпшақтар 1068 ж. және 1093 – 96 ж. Киев Русі не күйрете соққы беріп, елдің оңт. өңірлеріне өз билігін орнатты. Киев Русінің князьдері қыпшақ тайпалары қыздарына үйленуді дәстүрге айналдырды. Князьдердің жеке жасағы, негізінен, түркі тайпалары қарақалпақтардан, берендилерден (беренділер) құралды. Біршама уақыт қыпшақ билеушілері мен Киев Русі князьдері арасында достық қарым-қатынас орнады. Алайда, 1103 – 17 ж. Владимир Монамах князь өз жасағымен бірнеше рет жорық жасап, қыпшақтарды Солтүстік Кавказ, Еділ-Жайық, Дон бойына ығысуға мәжбүр етті. Киев Русіне Византия мәдениеті зор әсер етті. Әдебиет, негізінен, діни салада дамып, грек, көне еврей, араб тілдерінен көптеген кітаптар, эпостар аударылды. Төл әдебиет те дамыды. Киев Русінде туған “Повести временных лет” жылнамасы – орта ғасырлардағы Еуропа шежірелері ішіндегі ең елеулі шығармалардың бірі. Князьдікте сауаттылық біршама кең тараған, оған қабық самыра жазулары дәлел. Сәулет және бейнелеу өнерлері өз бастауларын ежелгі шығыс славян тайпаларынан алғанымен, саяси-мәдени байланыстар нәтижесінде Византия, Солтүстік Еуропа, Орталық Азия, Таяу Шығыс елдерінен көптеген үлгілер қабылданды. Киев Русі гүлденген дәуірде орыс шеберлері тас құрылыстар, мозаика, фреска, икона жасау, кітап миниатюрасы өнерлерін игерді. Христиан діні кіргеннен кейін толып жатқан ғибадатханалар салынды. Олардың ішіндегі көрнектілері Киевтегі София соборы (11 ғ.), Десятинная шіркеуі (11 ғ.), Черинговтағы Преображенский соборы (11 ғ.), т.б. болды.[1]
Kievan-rus-1015-1113-(blank).png
Bilibin justice.jpg
Тас құрылыстардың ішіндегі көрнектілері – астынан жол өтетін мұнаралары бар бекіністер (Киевтегі Алтын қақпа), сырты орланған, әрі топырақ қорғанмен қоршалған түрлі бекіністер мен мекен-жайлар болды. Музыкада халық шығармашылығы, ғұрып-салт музыкасы және түркілер мен нормандардың ықпалымен туған әскери музыка кең түрде дамыды. Князь сарайларында, жасақ басшыларында арнайы әншілер мен музыканттар қызмет жасады. Олар көсемдер мен даңқты батырларды мадақтайтын жырлар шығарды. Киев Русі шығыс славян халықтары үшін аса маңызды кезең болды. Орыс, украин, беларусь халықтары өз тарихтары мен мәдениеттерін сол дәуірден бастайды.
