материалистическая (марксистская) концепция права представлена в работах основоположников марксизма-ленинизма и их последователей.
в основе лежит тезис о том, что право есть выражение и закрепление воли господствующего класса. содержание этой теории носит классово-волевой характер. данное учение видит сущность права в его классовости и материальной обусловленности.
психологическая концепция права – право возникло в результате биологических и психологических факторов человека.
представители: петражицкий, тард, фрезер.
основные идеи теории: психика людей – фактор, определяющий развитие общества, его мораль, право, государство; понятие и сущность права выводятся через психологические закономерности: правовые эмоции людей, которые носят императивно-атрибутивный характер;
все правовые переживания делятся на два вида: переживания позитивного (установленного государством) и интуитивного (личного) права.
нормативская (нормативная) концепция права связана с именем кельзена – это учение, отождествляющее право с установлениями одобренными государственной властью.
в основе данного типа правопонимания – представление о нормативности как основополагающем признаке права.
этот подход имеет два направления: классическое (нормативистское) – сформировалось в рамках зарубежного правоведения, своим возникновением юридические нормы обязаны формально-юридическим установлениям государства;
неоклассическое (узконормативное) – направление получило широкое распространение в отечественной юридической науке. с позиции данного подхода право есть совокупность норм, исходящих от государства, и им охраняемых.
основной тезис естественно-правовой концепции заключается в том, наряду с правовыми нормами, установленными государством, право включает в себя также «естественное право».
представители: гроций, гоббс, локк, монтескье, руссо.
естественное право понимается как совокупность прав, которыми люди от природы в силу самого факта своего рождения: право на жизнь,
право на свободу, право на равенство, право на частную собственность.
государство не может посягать на эти естественные и неотъемлемые права человека.
концепция права понимала право, как продукт народного духа, сознания народа, который проявляется во взаимоотношениях его представителей.
представители: савиньи, пухта.
право, как и язык, представляет собой неотъемлемый компонент народа или нации и развивается по аналогичным законам.
образование права осуществляется путем постепенного раскрытия народного духа в процессе.
наиболее полным и последовательным источником развития народного духа являются народные обычаи.
социологическая концепция права основывается, главным образом, на эмпирических исследованиях, касающихся функционирования правовых институтов, их динамики.
представители: эрлих, паунд, ллевелин.
сторонники этого направления обращаются прежде всего к процессу реализации права, выдвигают лозунг «право в действии».
право, по их мнению - это реальная жизнь, воплощенная в конкретных решениях: в сфере предпринимательской деятельности,
во взаимоотношениях работников и предпринимателей,
во взаимоотношениях иных лиц и социальных групп.
Әдәпле кеше нинди була?
Бу соравның җавабы бик күп тәшенчәләргә ия. Әдәпле кеше дибез икән, ул безнең күз алдына барыннан да бигрәк, тәрбияле, инсафлы булып килеп баса. Ул — кешелекле дә, белемле дә, укымышлы да һәм алай гына дамы әле!.
Әйдәгез соң, бергәләп әдәпле кешеләрдә булырга тиешле тагын кайбер сыйфатларны тәфсилләп, киңрәк итеп искә төшереп карыйк.
Әйе, әдәпле кеше:
- Башкалардан үзен өстен итеп куймый. Әлкән яшьтәге кешеләргә, мохтаҗларга, гарипләргә һәрвакыт ярдәмчел, ихтирамлы һәм ихлас мөнәсәбәттә була.
- Кеше хәленә керә, бүтәннәрне беркайчан да кыен хәлдә калдырмый. Һич кайчан тавыш күтәреп сөйләшми, тупас яки ямьсез сүзләр әйтми, ялганлашуга юл куймый, әйткән сүзен үти, вәгъдәсендә тора.
- Кеше сөйләгәндә игътибар белән тыңлый һәм кирәк чакта гына сүзгә кушыла.
- Башкаларны рәнҗетергә яки кимсетергә ирек бирми.
- Гайбәт сөйләми, мактанмый, шапырынмый, үзен тыйнак тота.
- Кешеләр белән һичкайчан үзен эрегә куеп яки тупас сөйләшми. “Борчуым өчен гафу итегез”, “Рәхим итегез”, “Рәхмәт” кебек тылсымлы сүзләрне урынлы куллана белә.
- Башкаларның шәхси милкенә, байлыгына саклык белән карый, көнчелек, нәфес чире белән авырмый. Үз милкенең кадерен саклый.
- Башкалардан кызгандыру өчен үзен мескен хәлгә төшерми, юк-бар сәбәпләр табып, читтән теләктәшлек, ярдәм эзләми.
- Гадел, саф күңелле, намуслы, эчкерсез, сабыр булу — әдәпле кешене бизи торган сыйфатлар. Әдәпле кеше, гомумән, һәрьяклап җыйнак, пөхтә була. “Холкы күркәм, күңеле яхшы кеше белән җиңел яшәп була”,—ди халкыбыз.
Әдәпле булу өчен ни кирәк?
Әдәплелек — кеше белән аралаша белү.
Әдәпле булу — кешеләргә игътибарлы, инсафлы булу.
Һәркем башка кешеләрдән игътибар, игелеклек, ягымлы караш һәм хөрмәт көтә. Беркемнең дә начар сүз ишетәсе килми.
Ләкин моның сере шунда, үзе инсафлы, тәрбияле, яхшы кешеләргә генә кешеләр һәрвакыт яхшылык белән җавап бирәләр.
Әдәпле кешене генә барысы да ярата, хөрмәт итә. Андыйларның ышанычлы якын дуслары була, алар белән ул бервакытта да ямансуламый, күңелсезлеккә бирелми.
Хәер, әдәпле, чын тәрбияле баланың ямансулап торырга вакыты да калмый. Чөнки ул ныклы режим белән яши.
Иртән иртүк күнегүләр ясый, юына. Аннан соң урын-җирен җыештыра. Пөхтә итеп киенә. Аннан әнисенә, әбисенә иртәнге аш әзерләргә һәм табын җыярга булыша.
Тәрбияле бала гөлләргә су сибәр, йортта булган терлекләрне карар. Киемен чистартырга да иренмәс. Әдәпле кеше һәрвакыт үзенең якыннары, дуслары турында кайгыртып яши, аларга ярдәм итәргә әзер тора.
