Адамийн дахарехь наноша леладо маь1на 1аламат доккха ду.Уггаре коьртаниг –иза ю вайна дахар делларг. Дуьххьара вай олу дош ду «НАНА»
Нана ма ю,шен сина эшам а беш, вай кхетош, вай кхиош, вай нисдеш, вайх нах деш ерг а, даккхий хилча а т1ехь, хьоьстуш, шен т1ома к1ел ийзош. Х1ора беранна шен нана дуьненал сийлахь а, ломал лекха а, маьлхан нуьрал хаза а, шовданал ц1ена а хета. Доьзалан марзо а ненехь ю. Нана ю доьзална юккъехь бартбийриг а, х1ораннан амалш к1адъеш, церан юкъаметтигаш, церан уьйраш хер ца йолуьйтуш,х1оранна а шен-шен меттиг д1аелла, эвхьазлонах, эхьах, бехках, вовшийн хьог1ах, гамонах ларбеш, церан нийса накъост хилла, кертан а, кхерчан а 1у хилла лаьтташ ерг.
Вай дахаран шуьйрачу новкъа доху наноша .Т1аккха шен доьзалхо маца ц1а вог1у-те бохуш,б1аьрса артдаллалц некъ ларбеш 1а наной. Сан ненан марзонах дуста х1умма а дац..И йоцуш муха хир дара хаац суна я хаа а ца х1утту. Дахарехь цхьа хазахетар хилча, иза декъа нана лоху вай. Цхьа халахетар, цхьа цатам хилча ненах дагадовлу вай. Дог доьхначу хенахь ненехь синтем карабо. Охьакхетта ког-куьг лазийча, цхьа сиркхо хьакхаелла цомгуш хилча, нанас куьг хьаькхча, цо хьаьстича, лазар дайло. Веза-Воккхачу Дала шен къинхетамах мА йоккхийла цхьа а нана!
Хаттар х1утту сан даг чохь: там хир барий техьа суна нана йоцчу кхечуьнгара? Х1ан-х1а. Иза сан нана ю: дуьненан марзо, б1аьрган серло, маьлхан нур. Иштта сан марзонах йоьллачу сан нанна а синтем ца хуьлу со юьзна а, елаелла а ца хилча. Мосазза мерзачу набарх юьйлуш, шен г1ийлачу узамца охьайижийна цо со.Нагахь со сиркхо хилча , г1айг1анах кийра бузу ненан. Ша мел сиха, юькъачу г1овг1анашкахь ялларх, беран аз кхочу ненан лере, мел генахь хиларх. Шен берах а яьлла лелалур ярий техьа нана? Яцара аьлла хета суна. Бер- ненан сих схьадаьлла ма ду. Шен дег1ан са а берал мерза хир дац нанна.
Нана-хьо дика ю,дог-йовхо хьоьца ю
Халонна к1елхьара бералла ахь доккху,
Хало чу хьаьвзина ткъевнаца дохк ярах
Нана,
Нанна бер хаза г1ан санна деза ду. И доккха хиларе сатуьйсуш, багара церг ларъеш, ткъа дуьххьара и карийча мел хаза кхаъ кхочу нене.Нанас берана 1амабо шен къоман сийлахь мотт.Цундела нанна беран марзо йоккха ю массо исбаьхьаллел. Юха а Сулейманов Ахьмада яздинчу мог1анаша шайна т1е йоьху сан дог-ойла. Мел деза ду суна уьш,цара къеггина гойту ненан хьоме аматаш:
- Сийлахь Нана! Хастам хьуна!
Берийн доьха яьхна хьо!
Генах хиларх, тхаьш мацделча,
Хьан комаьрша куьйгаш го.
Нана, хьан юьхь т1ера хершнаш-
Уьш хьан берийн некъаш ду.
Хьан камаьршой,къинхетаммий,
Хан мел ели, хьекъаш ду.
Ялсамане, цхьанхьа елахь,
Ненан когаш къелахь ю.
Нана резайинчу беран
Делахь ялсамане а ю!...
нана ю кхерч бовха латториг, доьзал эхь-ийманехь кхиориг. Нана йоцу доьзал декъаза хуьла шеен сица, беркъа хуьлу цуьнан 1ердахар, сингаттаме хуьлу цуьнан 1уьйренаш, суьренаш. Вайна дахар деллачу, ахьна мотт 1амийначу Нанна хьалха х1окху дуьненахь мел деха декхар ду вай. И декхар такха деза вай, ненан дог хьостуш,
Дела, ахь баха бехьа массо берийн наной. Ма дукха ду-кх ненах ала а, дийца а. Дийцарх кхачор а доцуш,ладег1арх к1ордор а доцуш дукха ду.
Ненах ас еш йолу ойланаш ерзайо аса х1окху байтаца:
Къинт1ера ялахьа ,нана
Хийла хьайн дог дохош лелла со хиллехь
Цкъа елалохьа хьо , нана
Даима ирс долуш дехийла вай цхьаьна!
1) Растения афтотропы, а животные - гетеротрофы. Растения питаются за счет фотосинтеза (тоесть сами себе делают еду), а животные питаются уже готовыми частками.
2) Животные более подвижны.Многие животные, и не только низшие, ведут неподвижный образ жизни. К ним относятся губки, коралловые полипы, некоторые морские лилии и даже некоторые моллюски, например устрицы, которые прикрепляются к подводным камням. В то же время некоторые низшие растения подвижны, например жгутиковые — обычные обитатели водоемов. Однако в основном значительная подвижность характерна для подавляющего большинства животных. Верно также, что многие растения всю жизнь связаны с почвой, на которой они растут. Но это не значит, что растения полностью лишены к движениям
3) У растений состояние покоя происходит во врмя адаптационного периода. ( во основном зимой, но есть растения которые находятся в покое и летом). Животные так же, така ка не все могут поддерживать постояянную температуру тела.
4) Растения не дают себя в обиду.Биологи давно подметили: при нападении вредителей деревья повышают в листьях содержание фенолов – едких соединений, входящих в состав древесного дегтя, которые делают листья «невкусными». Но вот что любопытно: одновременно с деревом, подвергшимся нападению, защитные меры принимают и его соседи, словно получили сигнал тревоги.
Немало в природе животных, у которых нет ни быстрых ног, ни острых когтей или крепких зубов, но которые хорошо при к условиям жизни и имеют особые средства защиты от врагов. Эти животные не могут обороняться агрессивным при опасности они стараются отпугнуть противника: одни выделяют неприятно пахнущую или едкую жидкость, другие принимают неожиданную для врага позу устрашения, третьи отпугивают своей схожестью с несъедобными ядовитыми видами. Для жизни отдельные виды могут частично калечить себя — отбрасывать кусок хвоста или ногу, за которые ухватился противник. Есть животные, которые в момент опасности притворяются мертвыми. Большое значение для некоторых животных имеют покровительственные форма и окраска (защитная, сезонная, расчленяющая), благодаря которым они становятся малозаметными на окружающем фоне. Ряд видов обладает удивительными быстро изменяют свою окраску, маскируются при различных предметов, чувствуют приближение стихийных бедствий и заранее стараются их избежать.
5) Цветет и пахнут. (шутка). У них более активный процесс фотосинтеза.
