Дополнительная информация. Окружающий нас мир (в том числе живое вещество, животные организмы, человек) состоит из природной смеси разнообразных ядер – изотопов. Например, в костной и живой материи имеется три природных изотопа углерода 12C; 13C; 14C. Ученые считают, что внутри организмов белки, жиры, углеводы различаются
(по соотношению 12C : 13C : 14C) по изотопному составу.
1.(а) Установите структуру изотопов углерода:
Изотоп Количество протонов Количество нейтронов Количество электронов Масса атома
126С
136С
146С
В чём заключается различие и сходство изотопов?
(с) Приведите пример применения изотопов химического элемента.
Дескриптор:
устанавливает структуру природных изотопов углерода;
определяет различие и сходство в строении изотопов;
приводит пример применения природных изотопов.

Тау жыныстары — жер қабығында бірнеше тектен қосылған минералдық тау жыныстары, минералдардың немесе органикалық заттың қатқан немесе қатпаған жиынтығы. Тау жыныстары шығу тегіне қарай мынадай үш үлкен топқа бөлінеді:

магмалық тау жыныстары

шөгінді тау жыныстары

метаморфтық тау жыныстары

Минералдардың барлығы «мономинералды» және «полиминералды» болып екіге бөлінеді. Мономинералды дегеніміз — тек бір ғана химиялық қосылыстан (мысалы, кварц, пирит), ал полиминералды дегеніміз — бірнеше химиялық қосылыстан (минералдардың басым көпшілігі) тұратын минерал. Минералдар жиынтығының құрылуының бірнеше жолы бар:

Жер бетіндегі үдерістердің кезіндегі шөгінді тау жыныстарын құрайтын дәндердің қосылып өсуі немесе бөлінуі;

Атпалы тау жыныстарын құрайтын магманың кристалдануы; және

Сыртқы жағдайдың (мысалы, қысым мен температура) өзгеруі нәтижесінде метаморфозды тау жынысын құрайтын заттың қатты күйіндегі қайта кристалдануы.

Тау жыныстың осы үш түрі бір-бірінен дәндерінің арасындағы қарым-қатынасымен (текстурасымен) ерекшеленеді.

Шөгінді тау жыныстары келесі сипаттармен ерекшеленеді:

Дәнаралық шөкпе немесе ұсақ дәнаралық лай ұстап тұрған жұмыр немесе қырлы дәндер;

Ұзын біліктерінің негізгі бағытын көрсететін саз минералдардың ұсақ жиынтықтары;

Дәндердің арасында түзу шеттері мен үштік жалғастарды көрсететін минералдардың кристалды жиынтығы (мысалы, кәлсит);

Кәлситтің кесекаралық шөкпесі немесе ұсақ кесекаралық лай ұстап тұрған қазбалы кесектердің жиынтығы;

Органикалық заттың жиынтығы (мысалы, лигнит немесе көмір).

Барлық атпалы тау жыныстар байланыспалы текстурасын көрсететін минералдардың жиынтығымен ерекшеленеді.

Метаморфозды тау жыныстары келесі сипаттармен ерекшеленеді:

Ұзын біліктерінің негізгі бағытын көрсететін кристалды минералдардың жиынтықтары;

Теңмөлшерлі және еркін бағытты теңмөлшерлі емес минералдардың кристалды жиынтығы;

Жапсарлы, ангедралды, кейде сорайған минералдардың өте ұсақ дәнді жиынтығы

Молекулярная формула пентана — с₅н₁₂. он относится к классу алканов, которым характерны реакции замещения. 1) реакция галогенирования (взаимодействие с галогенами — 7а группа): с₅н₁₂ + сl₂ →(hv)→ c₅h₁₁cl + hcl 2) реакция нитрования (взаимодействие с азотной кислотой): с₅н₁₂ + ho-no₂ →(t)→ c₅h₁₁no₂ + h₂o 3) реакция термического разложения или дегидрирования (отщепление водорода): c₅h₁₂ →(t)→ c₅h₁₀ + h₂↑ 4) реакция горения (окисление, взаимодействие с кислородом): полное горение: с₅н₁₂ + 8о₂ →(t)→ 5со₂↑ + 6h₂o неполное горение: 2c₅h₁₂ + 11o₂ →(t)→ 10co↑ + 12h₂o и c₅h₁₂ + 3o₂ →(t)→ 5c + 6h₂o