1. мәтіннен омонимдер мен көп мағыналы сөздерді бір бөлек теріп жазып, омоним сөздерді жасалу жолдарына қарай саралап шығыңыз.

қызара бөртіп, шығар күнді маңдайға ала қос жолаушы атқа қонды. ашу – дұшпан, ақыл – дос, ақылыңа ақыл қос. жауға сілтер қаруыңды жақыныңа сілтеме! – депті (қазыбек би). әкемнің иығындағы осынау бас маған ес білгеннен бермен таныс, көз алдыман күн-күн сайын кетпейтін жұмыр жердің өзі сықылды. ендеше әкемнің басы, анау қысықтау келген өткір көз осы көз баяғыда бі тым ертеректе, менің кезімде болар, жұмыла жаздап, мәңгіге жарық дүниемен қоштаса жаздап, шиеттей -шағасының көз жасы сақтап қалған еді ғой; осы көз ол шақта әлдеқайда отты, әлдеқайда ойлы, ұшқын атқан жастықтың, өмірге деген іңкәрліктің жалынына толы болатын. жас шақта шапқылап-шапқылап алудың сөкеттігі жоқ, ол – ға тән ерке қылық екенін түсінбейді дейсіз бе? екі қолы екі жақта, екі аяғы екі жақта, аузынан жалын шығып жатыр екен (шешендік сөз). тілі мен жағына сүйенген біреу (ауызекі). тау іші болған соң жұқалтаң шық түсіпті, күннің алғашқы сәулесінен-ақ көзі жаудырап, бу босанып жатады. елшілер бірнеше қиыншылықты бастан өткізеді, аязды күні аттарына қар тепкізеді, қиын асу белдерден де асады, суы ащы көлдерден де асады (шешендік сөз). мәз болады болысың, арқаға ұлық қаққанда. шелтірейтіп орысың, шенді шекпен жапқанға (абай). бұл сөз ерден апасына болысып, үйдің керегесін жайысты (с.бегалин). арық атқа қамшы жау (мақал). күй бітті. бұл жолы ешкім үндемеді. атын да сұрамады (ә.кекілбаев). арық бойларын мөлдір су қуалап, күн көзімен жалтылдап ойнай бастайды (б.момышұлы). қорыққа жайылған мал боранды аса елей қойған жоқ (с.бегалин). су ішкелі бір өгіз барып еді бұлаққа, бақалар қорқып тарбақтап, қашып шықты әр жаққа (абай). өгізді өрге салма, қанатың талар, наданға көзіңді салма, сағың сынар. жақыным деп жаманның малы үшін жақсының жағасынан алма, өрісің тарылар. тұмау түбі – құрт болар, тұман түбі – жұт болар. ақылдың түбі – құт болар (төле би). астындағы жалғыз ат қанат емей немене? жолмен бірге оралып келіп, бақтығұл жатқан ернеу жолға таман алдыңғылары өрлеп көтерілуге айналды (м.әуезов). сол бір білінер-білінбес жіп-жіңішке пышақ дағы түскен нарт қызыл алма кеше бұның алдынан қайтқан-ды, жаңа тамақ үстінде қызметші әйел алтын табаққа салып тағы әкеліпті. сонда өзегінен құрт шыққан алма (ә.кекілбаев). өреге жайылған құртқа тимеңдер (ауызекі сөйлеу тілі)

Қазақстан өте әдемі көркем мемлекетердің бірі жеріміздін үлкендігі және табиғаты ата бабамыздан келген улкен силық сол силықты бабтам құнтап оны болашақ ұрпақтын қолына беру бізге міндет

Ал қазақстанын көрікті жерлеріне келсек Алтайдан Касбиге дейін көп жерлерді көресін.Семейіме барып Абайамнын ғылымын сіңіріп келесін Алтайыма барып тауында тү

неп кетерсін Көкшетудын тауларын көріп кетерсін Бурабайдын көлдерін жүзіп өтерсін Солтүстіктін Етін жемепсін бұл өмірге келмепсін.Алматымнын тауларын көрмепсін Қарғандынын шөлінде шөлдеп өлмепсін.Ақтауымнын мұнайын көрмепсін Рудныйымнын темірін көрмесен Қазақ пын деп айту қиын болар.

Уақытты кім санапты, сірә осыдан екі жарым-үш ғасыр бұрын болса керек, қазақ пен қалмақтың жер-суға таласқан қиян-кескі шапқыншылық заманында қалмақтық Шойын деген батыры қапылыста өзінің қарсыласы Жасыбайды атып өлтіреді. Уақиға былай болыпты...

Бұл екі батырдың арасында соғыс талай жылдарға созылады. Баянауылдың соншама әсем табиғатына қызыққан Шойын бірнеше рет қатты жеңіліп, қалың қолын қырғызып қайтса да, шапқыншылығын қоймайды. Ал Жасыбай Отанын жауға алғызбайды. Күндіз де, түнде де жау қолын өткізбес үшін терең шатқалдың аузындағы биік жартаста қарауылдап отырады. Осындай қанды жорықтың бірінде Жасыбай қасынан тастамайтын батыр серігі Киік жаурыншыға бал аштырады. «Жау алыс па, жақын ба? Беті қай жақта, батырым? Жауырыннан не көрсең де жасырмай айт», –дейді ол Киікке. Киік жауырында садақтың оғын салған қоржыннан суырып алып байқап жібереді де: «Батырым, саспа. Жаудың беті қашқан жағында. Өлісін түйеге теңдеп, тірісін соңынан ертіп, Шойын қалмақ кейін қайтып барады», – депті.

Жауырыншы серігінің «көрегендігіне» сенген, бірнеше тәулік ұйықтамаған Жасыбай батыр ендеше жау қашты деп өзі қарауылдайтын мұнара шыңның басында алаңсыз ұйықтай қалады. Өзінің ашқан балына сенген Киік батыр да ұйықтайды. Осы кезде баспалап келіп тау басына жеткен Шойынның садақшы мергендері қасына барып, қылышпен шабуға батылдары бармай, екі бөлінеді де, өзі бас болып Жасыбай мен Киікке садақтың оғын қарша боратады. Екі батыр оққа ұшады.

Жасыбай өзі өлген жерге жерленген. Бұл көктем шағы болса керек. Зираты қазірде бар. Нөкерлері ел намысы үшін өлген батырдың қабірінің маңына бір уыс қайыңның бүршігін сеуіпті. Сол бүршік шоқ қайың болып Жасыбайдың қабірінің үстінде әлі өсіп тұр.

Ал Киік батырдың денесін әлденеше себептермен қалмақтар ұрлап әкеткен деседі. Ол өлген жер содан бастап Киікші деп аталады. Жасыбайдың ұрпақтары қол жинап ұйымдасып, қалмақтарды бұл жаққа қоныстатпай қуып тастайды. Батырдың өзі өлсе де, аты өлмесін деп, бұрынғы қалмақ батыры Шойынның атымен аталатын көлді Жасыбай батырдың атына қояды».

Барлық құқықтар қорғалған. EL.KZ белсенді сілтемені пайдаланыңыз: https://el.kz/news/archive/zhasybay_batyr_turaly_a-yz/