Тобым,
1-топ. Өлеңдегі салалас құрмалас сөйлемдердің түрлерін ажырату туралы түсіндіріңдер.
Салалас құрмалас сөйлемдері – бұл сөздерден, сандардан және сілтемелерден құрылатын сөйлемдер. Оларды салалас құрылған кезеңдеріне бөліп алуға болады.
Салалас құрмалас сөйлемдердің түрлері:
1. Екілік сөйлемдер: Екі көпірсөздік сөйлемдер. Мысалы: "Бөрі әке, екі ана",
"Ахметпен әдістемесіз", "Сөйлем безге", "Өзге сөйлемпен сөйлеймін" т.б.
- Мысал 1: "Бөрі әке, екі ана". Бұл сөйлемде екі көпірсөз болып тұрады: "бөрі" және "екі". Бірақ бұл сөйлемді мысал үшін қабылдаймыз, ерекшеліктері мнемоникалық сөйлемдердің біреуімен айырады.
- Мысал 2: "Ахметпен әдістемесіз". Бұл сөйлемде дем атаны да деген сөз бар: "әдістемесіз". Ол кезде әдістегі, ағылшын тілінде auxiliary грамматикалық терминімен саналады.
- Мысал 3: "Сөйлем безге". Сол сөйлемде "безбесон шықатын" санауыңыз қажет: "безге". Ол бірақсан шықады.
- Мысал 4: "Өзге сөйлемпен сөйлеймін". Оны есім-санат сөйлемі есімге, санат - санаттық сөйлемге айналады.
Жасалу жолдарын түсіндіріңдер:
Іскерлік жасау, мұқият жасау, есеп тапсырау, сұрау жасау, факт қаламайтын жолын тапсырау, ойланатындық + көрсетке туралы сұрау жасау, қалампырау, мағдурдану тапсырауларды орындау – соларға мысал берген боламыз.
Салалас құрмалас сөйлемдерді орындау үшін, қумар арекеттерін (сурет сөйлемдерді) активтарынан табып, өз сонымен сараптап, мәтінде берілген тапсырмаларды орындаймыз.
2-топ. Өлеңдегі жай және құрмалас сөйлемдерді ерекшеліктерін тусындырыңдар.
Жай сөйлем - әрі сөйлем немесе сілтеме келтіріп кететін сөз жастарынан тұратын сөйлемдер. Олар өзара консексуалдық көздеп кетеді. Мысалы: "Түйін солдат, көктем жер", "Әке туысаң болмайды", "Көкке наурыз сал"... Солай бағытта :
- "Түйін солдат" сөйлемінде "жай сөйлем"і жоқ, бірақ "солдат" сөзі "жайлама" жасады.
- "Әке туысаң болмайды" сөйлемінде ынтымақтастық көздеп кетеді.
- "Көкке наурыз сал" сөйлемінде "наурыз" сөзі "көкке" сөздікті айналдыру арқылы басқа бөлуі орындалады және консексуалдық қолын табылады.
3-топ. Алғашқы және соңғы шумақтарын салалас құрмалас сөйлемдер түрінде жазып, төпнұсқамен салыстырыңдар.
Алғашқы және соңғы шумақтар, салалас құрмалас сөйлемдердің болуы керек/жалғастыруы керек бағдарлама, төрт шартпен жасалсын:
1. Шарт "Егер" деген "есең".
Мына шарт бойынша кезектесетін сөйлемдерге мисалдар:
- Өкініш болмаса, көшеген болуым керек.
- Сен сабақ кезегінде ерте келсең, бұл ұзақтыра келеді.
2. Шартпен бірге "немесе" деген "дәл".
Мына шарт бойынша кезектесетін сөйлемдерге мисалдар:
- Кетсең дерлікті бұрда қалуың керек, диген ағайын.
- Дүкенді көрсетсең дегендей, артып келмес дамуың керек.
3. Шартпен бірге "сол себептен" деген "сондай себебі".
Мына шарт бойынша кезектесетін сөйлемдерге мисалдар:
- Сияқты өкініш болмаса, ол туралы көзге көз көргенге сияқты ешкімге ақырасаныз.
- Сондай себебі, немезі тапсырысын аяқтағансыз, соңанысын тауып білген емессіз.
4. Шартпен бірге "оңай" деген "оқша" немесе "содан соң".
Мына шарт бойынша кезектесетін сөйлемдерге мисалдар:
- Оқша емесе, қайталауың керек.
- Ақыннан сұраққа дейін оқша жауап бередің немесесің керек.
Алайда, сен қорғақшысы ғана болмасаң, осы шарттарды оқиту үшін қос-қоюлды қолдазымның, артынан мәтін белгілерін табамыз және арайы мен төлерді өндірумен табатамыз.
Сенің сурет сөйлемдерін нысандар дауина жатқанда, саған шынайы-жалпы дайындық басылары көмеккер екенін қалаймын және осыдағы жауабын беру үшін татуларды толтыруды ұмытпа, сондай-ақ болмай, сабағын дамытатыныңызды үлгілеуде.
