Дәйексөздерге, үзінділерге сүйене отырып, кетерген 1-тапсырма Мәтінді мұқият оқы, мәтінде көтерілген басты мәселені анықтаңыз. Астрономия
мен әлем кеңістігін зерттеген кімдерді білесіз, солардың Галилеймен үндестігін болжамыз.
1609 жылы Галилео Галилей (1564-1642) тұңғыш рет телескопты аспанға бағыттап, Коперниктің
ілімін көрнекті түрде дәлелдейтін жаңалық ашты. Ол ай бетінен тауларды көрді. Юпитердің терт
серігін ашты. Юпитер серіктерінің айнала қозғалуы аспан денелерінің қозғалыс кіндігі Жер болуы
мүмкін деген қате түсінікті жоққа шығарды. Шолпанның да Ай сияқты өз фазаларын өзгертетінін
байкады. Шолпан көрінісі өзгерістерінің ерекшеліктерін зерттей келе, Галилей и ол Жерді ғана емес,
Күнді де айнала қозғалады» деген дұрыс тұжырым жасады. «Аспан тазалығын көрсететін Күн
бетінен Галилей дактарды көрді, оларды бакылай жүріп, Күннің өз осінен айналатынын, « Кас
жолы»- жай көзбен ажыратуға келмейтін сан түрлі көмескі жұлдыздар екенін анықтады.
Галилео Галилей-астраносмияға тендесіз үлес қосқан итальян философы, астраномы және
математигі. Өз өмірі барысында Галилео бірнеше құрал жасап, солармен көптеген жаңалық ашты.
Оның астраномияға қосқан үлесі: Айды картаға түсіру, Күн дақтарын ашуы, Юпитердің терт үлкен
серігін ашуы, Сатурн сақиналары мен Шолпан кезеңдерін бақылауы.

Айқындауыш мүше.

Сөйлемде белгілі бір мүшенің мағынасын басқа сөзбен түсіндіріп, нақтылап көрсететін сөйлем мүшесі. Айқындауыш бір мүшенің (сөздің) заттық, мекендік, мезгілдік т.б. жағын айқындап тұрады.

Айқындауыш мүшелер құрамы мен құрылымына қарай, мазмұнына байланысты үш түрлі болады:

1. оңашаланған айқындауыштар;

2. қосарлы айқындауыштар.

1. Оңашаланған айқындауыш: өзінен бұрын тұрған сөзді айқындап, дәлелдеп, түсіндіріп тұратын бір немесе бірнеше сөз. Оңашаланған айқындауыштың алдынан әсіресе, яғни, көбінесе, сияқты сөздердің қолданылуы мүмкін. Оңашаланған айқындауыш бастауышты ғана емес, басқа да мүшелерді: пысықтауышты, толықтауышты, кейде анықтауышты да айқындай береді.Үтір белгісі оңашаланған айқындауыштың екі жағынан қойылады.

Мысалы: Біздің үйдің тұрғындары, әсіресе бірінші және екінші қабат тұрғындары, кіреберістің тазалығын қадағалап отырады.

Еліміздегі өзендер - Нұра, Сарысу, Сырдария - балыққа аса бай.

2. Қосарлы айқындауыш: айқындайтын мүшенің бір сыңары болып, мазмұнын дәлелдеп түратын сөз.Қосарлы айқындауыш кейде өзі анықтайтын сөзімен дефис арқылы байланысады.

Мысалы: Менің атам инженер - конструктор болып жұмыс істейді.

Ауылымыздағы пошта бөлімшесіне телефон - автомат қойылды.

Есімдіктермен Қазақстан табиғаты туралы бес сөйлем

1. Бұл (сілтеу есімдігі) ұлан байтақ дархан дала - менің туған жерім, Отаным, Қазақстаным!

2. Осынау (сілтеу есімдігі) асқар Алатау, тау басынан сылдырап аққан су, жайқала өскен жасыл желек, жарқыраған күн мен көк аспан - мұның бәрі (жалпылау есімдігі) туған жерімнің әсем табиғатының тек бір көрінісі ғана.

3. Қазақстанның әр (белгісіздік есімдігі) аймағында ауа райы да әр (белгісіздік есімдігі) түрлі болады.

4. Өздеріңіз (өздік есімдік) білетін Шарын шатқалына ұқсас жер әлемде кемде – кем.

5. Әлдеқайдан (белгісіздік есімдігі) елімізге шетелдік қонақтар келе қалса, мақтанып көрсететін жерлер тізіміне Көкшетауды қоссақ болады.