Өлеңді оқы. Оның не туралы екенін анықта. Бар қазақ балаларын қалай баққан? Осы жұрт неге айтады пайда еместі, Қымбат қой көнермейтін қайран ескі! Бесікте көзін ашқан күлкі болса, Кәдімгі Қажымұқан қайдан өсті?! Тал бесік – жан жайлауы жас балаға, Арба да, мамық төсек, баспана да. Кіршіксіз, әрі ыңғайлы, әрі жылы, Байқаусыз жел тиер деп жасқана ма?!
Тақырыппаны түсіндірейік. Бізде отбасымызмен байланысты қызметшы. Ол қазақ балалардың беғі бұрын істеуі мен оларды өскіндеуге мүмкіндік береді. Осылайша, ол жаттығу шектесер ("пайда еместі") жолдарын айтып жүр. Қымбаттың (шынымен де суретімен) көнермейтін қайран ескі деп айтуды қазір қарастыру керек. Бесікте көзін ашқан күлкі болмаса, ол бесіктің ішіндең рақметтен көлем емес, шіркәсіктен көлемімен салта сияқты жатады. Кәдімгі Қажымұқан өз өмірінен өз бастамасы болып қалды.
Осы дегенмен, әбден жас бала өзіне беттегі топпен жатады. Арба да, мамық төсек, баспана да шамамен әр түрген кездегі ыңғайлы нөсер жасауға мүмкіндік береді. Жалтырауда кіршіксіз, әрі ыңғайлы, әрі жылы сабаққа түсетін балалардың ойындарымен танысуы міндетті. Байқаусыз жел сыйлауы оларды жасамағанға себебі көрсетілгенін іздеп тұрамыз.
Тақырыпты түсіндірдім бе? Қай нұсқауға баламның сұрауын жазайық?
Оқушылар, бұгінгі серіктесі мәселесін аналіздеу мақсатында сізге тапсырма берілген. Біз әмір берген тапсырманы орындау үшін оны бір ретте шешу кезінде қалайтындаймыз.
Төмендегі мәтінні оқып, оның мәселесін төсеген қазіргі күннің мәселесі ретінде түсіндіреміз:
"Қазақ тілі 65 бет. 8 Сынып 5-тапсырма. Мәтінді оқып, болжам жасаңдар. Аңдардың азайып кету себебін қазіргі күннің мәселесі ретінде түсіндіріңдер. Тұрлаулы сөйлем мүшелерін тауып, сұрақ қойып айтыңдар. Мәтінге сәйкес кестені толтырыңдар."
Біздің негізгі негіздемедіміз – мәтін. Мына мәтінні оқып, оған қатысты даналықты айтып беру үшін, біздің қарастырмаларды жасауымыз керек. Мәтіндегі бірнеше тыптарды түсіндіргіміз керек.
Ең алдымен, оқушылар, біз мәтіндегі болмас есімдерді таба аламыз. Дегенмен, біз тапсырманы тарту үшін түрлі сөйлемдерден анықтамалар табамыз. Мысалы: «Мен аптадан күнге өзгеремін», «Олар бірдей ойлаудағы», «Біз ақша жинаудағынымызда өзгертуді есті деп жатамыз», ж.б. Оқушылар, сізге тапсырмада мәтінде бұл түрді таба алмайсыз. Тапсырманы орындау үшін біз мәтіндегі сөйлемді оқып, оның мәселесін таптыра аламыз.
Мәтіндегі қазіргі күннің мәселесін таптыра алу үшін, қазіргі заманғы дереккөздерді тапатын сөздерді іздейміз. «Қазіргі күн», «дырның егжей-тегжей ақтап аялдауы», «аңдардың азайып кетуі», сияқты. Оқушылар, олай айтып отырдымыз келеді. Аңдардың азайып кетуінің себебі қазіргі күннің мәселесінде тапатын дереккөз сөздерді таба алу арқылы сөйлемді айтуымыз керек.
Мызғы саптарды дұрыс жасау үшін біз мәтіндегі сөйлем мүшелерін анықтаймыз және сөрау сұрауларын қашанбасында қойып береміз. Оларды арадағы мәтіндегі сөйлемдер барлығымен таптап алу үшін, біз оны оқып, оның мәселесін түсіндіргіміз керек. Дереккөзді сөйлемді табу мақсатында осы саптарга бағыттанбайды. Оларды менің аймағымдағы саптардың бірі-көп мәтінге сәйкес кестені толтырмады, дегенмен сіздерге тапсырмамда ұсынылған мысалдар арқылы басымды үстіне орналасу керек.
Сондықтан, оқушылар, сіздерге берілген тапсырмада біздің негізгі маqsatymыз мәтіндегі болмас есімдерді таңдау және оның қатысты даналықты айтып беру үшін, мәтіндегі түрлі сөйлемдерді анықтау және мәтіндегі сөйлем мүшелерін таба алу. Оқудан кейін, сіздер мәтінде көрсетілген аймақтарды, белгілі дереккөздерді, сауатты сөздерді таба алу және олардың маңыздылығын білуді оқып, оның мәселесін түсіндіргіңізге болады.
0,0(0 оценок)
Полный доступ
Позволит учиться лучше и быстрее. Неограниченный доступ к базе и ответам от экспертов и ai-bota
Оформи подписку
