6. Екі тапсырманың бірін орындаңдар. 1. «Артық болмас білгенің» айдарында берілген әр сөйлемге өз дә-
лелдемелеріңді қосу арқылы оларды себеп бағыныңқы сабақ-
тасқа айналдырыңдар.
2. «Ғибратты сөз» айдарында берілген қанатты сөздерді қатысты-
рып, төменгі сынып оқушыларын газет оқуға қызықтыратын
үндеу жазыңдар. Себеп бағыныңқы сөйлемдердің болуын қада-
ғалаңдар. Сөз саны – 100.​

Түбір

Жұрнақ

Жалғау

Көптік жалғау

Тәуелдік жалғау

Септік жалғау

Жіктік жалғау

Сөз таптары

Зат есім

Сын есім

Сан есім

Есімдік

Етістік

Үстеу

Шылау

Еліктеу сөз

Одағай

Синтаксис

Сөз тіркесі

Сөйлем мүшелері

Бастауыш

Баяндауыш

Анықтауыш

Пысықтауыш

Толықтауыш

Септік жалғаулары (орыс. Падежные окончания) арқылы есімдер сөйлемдегі етістіктермен де, шылау сөздермен де, есімдер өзді-өздері де жалғасып әр алуан қарым-қатынасқа түседі.[1]

Мысалы:

Еңбектен еңбек шығады, еңбек туады,Еңбекті еңбек ақтап, еңбек жуады.Еңбек етіп күшті туған ерлерЕңбекке ерте тұра бекін буады.Еңбекте еңбек еткен ерлерім бар,Еңбекке сіңірген көп түрлерің бар,Еңбегім өзгерген жоқ, өз орнында,Еңбекпен ерік алатын жерлерім бар (И. Б.).

Бұл мысалда 13 мәртебе ұшырасатын еңбек сөзі түрлі-түрлі қосымшалар қосылып, әр алуан формада қолданылып тұр. Егер жетінші жолдың басындағы еңбегім дегеннен басқаларының қосымшаларын алып тастасақ, сөйлемдегі сөздердің байланысы бұзылып не қиыспай қалады, не сөйлемдердің мағыналары өзгеріп кетеді.[2]

Бұл қосымшалар сөйлемдегі сөздерді бірі-бірімен жалғастырып, септестіріп тұр. Осындай қосымшаларды септік жалғаулары дейміз. Сөздердің жалғауларды қабылдап өзгерту жүйесін сөздердің септелуі деп немесе септеу деп атайды.

Септік жал-

ғауларының

атыСұрауларыЖай септіктің

сұрауларыТәуелдік септік сұраулары1Атаукім? не?кімім? кімің? кіміңіз? кімі?

нем? нең? неңіз? несі?2Іліккімнің? ненің?кімімнің? кіміңнің? кіміңіздің? кімінің?

немнің? неңнің? неңіздің? несінің?3Барыскімге? неге?

қайда?кіміме? кіміңе? кіміңізге? кіміне?

неме? неңе? неңізге? несіне?4Табыскімді? нені?кімімді? кіміңді? кіміңізді? кімін?

немді? неңді? неңізді? несін?5Жатыскімде? неде?

қайда?кімімде? кіміңде? кіміңізде? кімінде?

немде? неңде? неңізде? несінде?6Шығыскімнен? неден?кімімнен? кіміңнен? кіміңізден? кімінен?

немнен? неңнен? неңізден? несінен?7Көмектескіммен? немен?кіміммен? кіміңмен? кіміңізбен? кімімен?

неммен? неңмен? неңізбен? несімен?

Объяснение:

вот удачи).

    Кейіпкерлері                                             Рысқұл Тұрардың әкесі, Тұрар Рысқұлдың баласы, қазақ                                                                                                              халқының болашақ қайраткері. Приходько  - түрме       бастығы                                             И. Владимировичке – мұғалім Атамырза –    Айбар мырзаның                                              ұлы Семашко – тергеуші Қырғызбай – әкесінің туысы Салиха                                             бәйбіше – Қырғызбайдың кемпірі.  Броников  - жазасын өтеуші.                                            Портрет                                         Кейіпкердің бет – бейнесін сыртқы пішінін  суреттеу. Аркаша  -                                                         жасына жетпей сеп –семіз, пәуескеге қорбаңдап әрең мінеді.                                          Гимназия суретшісі -  сақалы беліне түскен , басына жез арқылы                                             фуражкасы бар қарт кісі. Бронников – ұзын бойлы , кең иықты,                                           сары шашын жел дудыратқан, жирен сақалды, ақ жарқын адам.                                         Атамырза –тайқы маңдай, бадырақ көз, қара бала.                                         И. Владимиорович  - сұлу мұртты, бойлы, тіп –тік әскери кісі.