2-тапсырма. Ерлан Жүністің «Менің атым - Тәуелсіздік» өлеңін оқыңдар (166-бет). Тәуелсіздік ұғымын топтастыру сызбасы арқылы көрсетіңдер.​

«қара жердің қайығы» атанған «мал қасқасы», «ойсыл қараның» ұрқы−тұйе қазақ халқының көшпелі қоғамдық өмірінде, дәстүрлі тұрмыс салтында ең белді, мықты көші-қон көлігі саналады.
халық аңыздарында және ел аузында түйе−сөрдән жаратылған деп арғы тегін мифтік түсінікпен тамырластырады. деседе, түйе дәл сордан жаратылмағанымен, түйенің сортаң, ащы шөпке әуестігі, шөлге шыдамдылығы  (айтылуынша, түйе қырық күн шөлге шыдайды−мыс)  сынды жаратылстық қасиетының де халық зердесінен қағыс қалмағанын көруге болады.
түйенің иесі, пірі−өйсіл қара.
ойсыл қара келенің бурасы екен.
буралығын білдірген шудасы екен.
пір болды түйешіден ойсыл қара

шаруаның бір пірі−өйсіл қара,
түйені өсіз жарылқап болып пана.
ит-құс, пәле-індеттен аман сақтап,
топ-топ қылып боталат ару ана,-деп жырланады.

тілдегі түйе атаулары
түйе малының тілдегі жалпы атауы−шалқұйрық.
айыр түйе−екі өркешті түйелердің жалпы атауы.
нар тұйе−жалғыз өркешті түйелердің жалпы атауы.
бота, көшек−түйе төлінің жалпы атауы, інгеннің жасқа толмаған төлі.
нар бота− ару ананың жасқа толмаған төлі.
тайлақ−екы жасқа деиінгі төл.
шотайлақ− қысыр қалған інгендердің емізіп жүрген былтырғы ботасы не енесі боталауға бір ай қалғанша емген тайлақ.
бұлдыршын −үш жасқа шығар қайымаған ұрғашы түйе.
құнанша−үш жасар ұрғашы түйе.
дөненше−төрт жасар ұрғашы түйе.
тығыршын− төрт жасқа шығар қайымаған ұрғашы түйе.
соқтан−торт жасқа шығар еркек пішпе түйе.
буыршын−аруана мен үліктен туған төрт жасар жас бура, інген бұзар.
атан−ақталған, кексе, ірі айыр түйе. мысалы: «қабанбай батыр» дастанында қабанбайдың басы астаудай, көзі тас бастаудай, төрт аяғының астынан ел көшкендеи ақ бас атаны болғаны суреттеледі.
атанша−айыр түйенің бес жасқа деингі аты.
інгенше− бес жасқа жетпеген , боталамаған ұрғашы айыр түйе.
мая−жалғыз өркешті түйенің аналығы.
аруана−жалғыз өркешті таза тұқымды аналық.
тұмса−алғаш боталаған інген мен мая.
нар− жалғыз өркешті түйе  (еркек, ұрғашысы қамтылады) 
нарша−жас нар.
ұлек−жалғыз өркешті түйенің аталығы.
бура−айыр түйенің аталығы.
әләшә−інген мен жабайы түйенің аталығы.
жәмпөз−інген мен бураның таза, асыл тұқымы.
ләкір−тәзә қанды бура мен аруанадан туған ұрпақ.
  әленәр− таза қанды үлек пен аруананың ұрпағы. 
қоспақ−ынген мен үлектен туған будан.
жарбай−мая мен үлектен туған екінші ұрпақтың буданы. 
жөң−мәя мен үлектен туған буданның екінші ұрпағы.
жөңбәй−жөңнің ақта етілмеген бурасы.

тілдегі түйенің түстері
ақ  (атан)  немесе ақбас  (атан) , боз  (інген) , сары (тайлақ) , қызыл  (нар) , қараша  (қоспақ) , қара (бура) , қоңыр  (мая) .

тілдегі түйе туралы айтылым білімдері
түйе боздайды, зауығы келгенде жынын шәшіп, шақырайып күркіреиді. адамға жүгіріп шайнап, таптап өлтіруден тайынбайды.
түйені «көс-көс!» деп шақырады.
«шөк-шөк» деп тізелетеді, шөгереді.
«сорап-сорап» деп суарады.
түйенің шағылысқанын «қаю» деп, шағылысып болса, «қайыды» деп атайды.

Балалық шақ – ең тамаша және қамсыз уақыт. Ересек бола түскен кезде, біз бұл сонда тек қана түсініп жатырмыз. Балалық шақ – біздің өмірлеріміз негіз. Кішкентай, біз бойынша - басқа әлемге сезініп жатырмыз, қарағанда ересек : біз орайланмаймыз, адалсынмаймыз, біз ашық өз пікір айтып жатырмыз. Бөбектің « Ауызбен глаголит ақиқат », – осылай халықта айтып жатыр. Бой жете, біз әлемді, адамдардың төңіректегі бойынша-басқа бағалау бастап жатырмыз. Біз көп бола түсіп жатырмыз прагматичными, сондай емес аңқау, кейде енжар және өзімшіл бола түсіп жатырмыз. Бірақ салған бізде балалық шақтан, бізбен мәңгілік қалып жатыр. « А қ шақтан бастап жатыр. Тап балалық шақта мейірбан егін болып жатыр », – байқады. Михалков. Және тек қана жылдар арқылы ашықтан ашық болады, тұқым мейірбан шығымды көрсетті немесе арамшөптер оларды қабаған өлтірді. Есеп әрбір біз – мейірбан біздің ата-аналарымызбен салған болған тұқым өсу үшін, жасау осылай, жақын, текті, мұғалімдермен. Менің ең ерте бала естеліктерім шешемен сабақтас – ең қымбатты мен адаммен. Біз балмұздақ, кәмпиттер бу, шырша бойынша сайрандаған сияқты, еске сақтаймын. Күлімсіреу, ертегі, жақсы, көп ойыншықтарды, тәттіліктерді – міне не менің үшін балалық шақ мәні болып жатыр. Біз туу Жаңа жыл, күндер барлық жанұямен тосқан сияқты, еске сақтаймын. Жаздардан баласылардан адамдың өз әдемілікпен, салтанаттылықпен көп жарық өмір істеген мерекелер қоса жіберіп жатыр, оған әр түрлілік және қуаныш кіргізіп жатыр. Екібастан, балалық шағы менде сыйлықтармен байланысып жатыр. Кейбір олар жолдар маған ұмытылмайтын көңілді және бақытты күндер туралы жадты, сияқты олардан мен жағаға мезгілдерге бұнына дейін. Менде қамыққан көңіл кезде, кейде, жиi болды балалық шақта сияқты, мен, өз қалаулы ойыншықтарды жайып қойу бастаймын және олармен сөйлесу. Алады, оғаш кейбір бұл көрінеді, бірақ естеліктер бірдеме туралы көңіл жақсы, көңілді әрдайым көтеріп жатыр. Біз сияқты, еске сақтаймын, балдырғандар, бірінші классқа әсем, бақытты жүрді. Мектеп оқушысылармен бола бастағандықтан, біз өзі енді үлкен санадық. Бізді барлық біздің текті шығарып салды және мейірбан жолдар тіледі. Мұғалімді бірінші сабақ және сөздер еске сақтаймын : « Аман-сау бол, » балаларЖәне сабаққа сабақтан, классқа класстан, мектеп буднях біз аштық және өмірлер жоғарғы құндылықтары сіңірді. Қазір, көріп кішкентай первоклашек, мектепте күндер өз біріншісілер еске түсіріп жатырмыз және өзі олармен салыстырып жатырмыз. Біз ол дасы сондай еді, кейде сасқалақтаған пысық, ұшқалақ шараға кейде емес әуес. Бізге ойнау, дем алу көбірек ынта білдірді, сабақтарға дайындалу керек сияқты емес. Қазір біз, жоғары класс оқушысылар, көңілдену, еркелеу жақсы көріп жатырмыз. Қарларға ойнауға болатын кезде, қандай бала қуанышпен біз бірінші қарды, ұзақ күткен қысты тосып жатырмыз, шаналарларда қыдырту керек. Қар қуантып жатыр және балаларды, және ересек. Сондай күндерге пушкинские сөздер еске түсіп жатыр : « Суық және күн : күн » кереметЖәне біз балалар, сеніп жатырмыз чудеса, сеніп жатырмыз бізге Аяз ата келеді. Біз Жаңа жылдың астына ғана емес көп сыйлықтардың алғымыз келеді. Жасымен Хотя түсіну бастап жатырмыз, не өз қолмен істеуге чудеса болады. Ал сыйлықтар жағымды тек қана алу, ілтипатқа алу керек. Сыйлық біздің ең мейірбан сезімдеріміздің өрнекпен қызмет көрсетіп жатыр. Және егер біздің сыйлығымыз адамға рахат апарып берсе, біз үлкен қуаныш тарттырып жатырмыз. Балалық шақ тез зу ете түсті. Сияқты Л байқады. Ошанин, Ерте немесе кеш барлық күртіктер еріп жатыр және ескі мұзды өзендер сындырады. Ерте немесе кеш адамдар — өсіп жатыр міне және ол жақын келді, біздің кезектерімізді. Бізден әрбір жылдар баласылар туралы әртүрлі естеліктер қалды, бірақ бізді біз қамсыз, бақытты, қуанышты балалық шақ бірлестіріп жатыр. Біз – табалдырықта ересек өмірлер. Будущее біз қандай болады? Белгілі өлеңнен сөздер қайталау ынта білдіріп жатыр : « Балалық шағым менің, тұр, жаяу қалма, тоқтай тұр. Бер маған жауап қарапайым, не анда » алдында. Не бізді непростом ересек әлемне тосып жатыр? Біз адамдармен қала аламыз? Кіммен біз боламыз және қандай біз болады? Қиын беру бұл сұрақтарға бірмәнді жауаптар. Басы – әзірлеу өзі өмірге пайдалы, қызықты және адаммен әрдайым қалу керек