1-тапсырма. Мәтінді кият пла. Тапсырмаларды орында Бүлдірген тере барғанда
Біздің жакта кок бүлдірген сайда болады. Жартастардың астына, яки бұлақ суының бойы
прыгады. Жылда бүлдірген піскенде, сайга атпен әдейі келіп, бүлдірген теріп қайтамыр
Бүгін де Серелі сайдагы бүлдіргеннің калың шығатын жеріне келсек, тұнып тұр екен.
Жанымда өзіммен бірге оқитын Рақтай деген жолдасым бар. Сол екі арада калын
бүлдіргеннің арғы шетінен бір елiк шыға келді. «Елік, слік» - деп айқай салдық. Сөйтіп, м
болып тұр едік, іле-шала дал әнші жерден еліктің лағы шыққаны. Ол жүгіріп барып, кеп
ұзамай калың шөптің арасына кіріп кетті. Шөптің басы бес-алты метр жер қимылдап барып
тына қалды. Екеуміз бір сәт аңқиып тұрып қалдық та, аттарды тастай салып, жүгіріп сол
жерге келдік. Рақтай еліктің лағы алғашқы кірген жерден іздей бастады. Мен жүгіріп шөп
қимылының тоқтаған жеріне келсем еліктің баласы жермен-жексен болып, құлағын
жымқырып, бүк түсіп жатыр. Бас салып ұстай алдым. Еліктің дағы аянышты дауыспен
бакырып жіберді.
Ратайга карап едім, өзі таба алмай калганына өкінгендей боп тұр. Соны білдім де, лақты оған
ұстата салдым. Рақтай менің қолымнан ала бергенде, еліктің лағы тағы бақырды. Осы
дауысты естіп, аналық елк турган орнынан беrе карай жақындай түсті
Сұрақтарға жауап бер:
1 Бүлдірген өсіп тұрған жердің табиғаты қандай?
2)Аңқиып - сөзінің мағнасын қалай түсінесің?
3) Мәтін бойынша «иә» немесе жоқ» деп жауап беретіндей бір сұрақ құрастырып жаз.
2-тапсырма.
Досы мен Рақтайдың қайда барғанын, ол жерде не көргенін есіңе түсір. Өзіңді балалардың орнына
қойып көр. Сол сәтте сен не істер едің? Досы Рақтайға қарап, нені білді? Мәтінді жалғастырып, а
басқа ойлармен/оқиғалармен толықтырып айт

Қымыз — жылқы сүтінен алынатын, кышқыл, сүт өнімі.[1]

Қымызсыз қазақ асханасын елестету мүмкiн емес. Бұл ғажайып сусын қыргыз, қазақтардың барлық салтанатты думандарымызда бiрiншi кезекте берiледi. Ол туралы өлеңдерде, мақал-мәтелдерде айтылады, әйел адамның қабiлетiн ең алдымен оның қымыз әзiрлеуiне қарап бағалаған. Ыдыс түбiнде iшiлмей қалған қымызды төгiп тастау күнәболған. Қазақтар жүздеген жылдар көлемiнде қымызды айырықша ыдыста - торсық және сабада дайындаған.

Қымыздың сапасы ең алдымен ұйытқыдан басталады. Қазiргi кезде қымыздың микрофлоры құрғақ түрде жақсы сақталады. Қымыздық ұйытқы ретiнде көктемде, қымыздық мезгiлдiң басында ұйытқы қолданылады.

Ұйытқыны күзде дайындау үшiн қымызды бiрнеше тәулiкке қалдырады және ол екiге - жоғарғы мөлдiр және төменгi iрiмшiктiк қабатқа бөледi. Бұл тұнбаны селдiр матада сығып алады да, күнге кептiредi және келесi маусымға (мамыр) дейiн жабық ыдыста, салқын жерде сақтайды.

Бие сүті ең алдымен қазақтарды кеңінен жайлаған аурудың бірі болып отырған құрт ауруына бірден-бір ем. Қазіргі кезде қымыз бен шұбаттың көптеген ауруларды, атап айтқанда өкпе ауруларын емдеуде, қан айналу жүйесіндегі қан тамырларының жұмсақтығы мен беріктігін қамтамасыз ететіні, қандағы қызыл қан түйіршіктерімен (эритроцит) гемоглобин синтезіне әсер ететіні, ағзада жүретін зат алмасу процестерін жақсартып, жалпы иммунитетті күшейтетіні анықталған.

Еуразия даласын коныс еткен кошпелi ел казактардын баска халыктарга уксамайтын киiм улiлерi табиги ерекшелiктер мен кошпелi тiршiлiкке сайкес калыптасы. Казакы киiмнiн барша сымбаты мен онегiнде, арбiр ашекейiнде халкымыздын тарихынын, ой-дуниесiнiн кайталанбас корiнiсi бар. Ол - бiздiн улттык мадениетiмiз.

Айыр калпак - аса кымбат матамен тысталып. Сыртына осiмдiк тектес орнек салынып, алтын жiппен зерленедi.

Окалы немесе зерлi шапан - кымбат матадан жагасы мен онiрiне зер салынып, аркасы меня етек-женi окалы жiппен орнектелiп тiлiлетiн сырт киiм.

Казакта тымактын турлерi коп, сонын ен багаласы - тулкi тымак. Тымактын тобесi торт немесе алты сай ушкiп киiзден куралып, шошак болып келедi.

Казакта такиянын турi коп. Сонын iшiнде аса сандiсi, коркемi - булдiршiн кыздар киетiн укiлi такия.