МНЕ ЛЕНЬ ДУМАТЬ Придумать текст со словами (по казахскому)-галамшар,плонета,алыс,алшак,таяу;жакын,жетiлген.

Әр заман, тарихи әр кезең әлеуметтік құбылыстар өзінің дарынды өкілдерін жарыққа шығарып отыратыны мәлім.Олар елдің мұң – мұқтажын көре біліп, халқының сол мұқтажына перзеттік махаббаттын арнаған, туған халқының
игілігі үшін бар күш жігерін жұмсаған ардақты азамат ретінде халық тарихынан орын алып отырған. Мұндай азаматтардың игілікті дәстүрлері ұрпақтан- ұрпаққа жалғасып, елдің тарихи, мәдени өміріне елеулі ықпал етіп келген.
Қазақ халқының тарихында аса көрнекті орын алған сондай тұлғалардың бірі- Ыбырай Алтынсарин.Ол жаңашыл, дарынды ағартушы ғана емес,халқымыздың теңіздей толқып тасыған інжу – маржан жырларын жақсы біліп, еңбегіне арқау еткен. Сүйтіп, өзі өмір сүрген дәуірдің мұрат- мүдделеріннің кәдесіне, ұрпақ тәрбиесіне жарата білген тұлға.
Ал оның заманы тарихтың бір аумалы – төкпелі кезеңі болған еді. Өйткені ақтабан шұбырынды, алқакөл сұламадан кейін- ақ енді қазақ жеріне Ресей патшалығының сұғы қадалып, жаулауы басталған-ды.Қазақ халқы небір зорлық- зомбылық, зобалаңды басынан өткізіп жатты.
Намысқа шапқан қазақ батырлары бастаған азаттық жолындағы күрестер біріне- бірі жалғасқан еді.
Исатай- Махамбет, Кенесары- Наурызбай, Сырым батыр, Едіге, Есет пен Бекет, Жанғожа, Сұраншы- Саурық тәрізді батырлардың есімі қазақ тарихында алтын әріппен жазулы...
Ауыр заманда білім алып,ат жалын тартып мінгесін- ақ Ыбырай Алтынсарин білім ұранын көтерді.Елді қорлықтан құтқаратын, игілікке бастайтын тек білім деп есептеді.Бұл ретте ол жалғыз болған жоқ. Байтақ Қазақстанның әр өңірінен ұлт басына төнген қауіпті терең сезініп, ұлттық құлдыраудан құтылудың жолдарын көрсеткендер болды.
Солардың ішінде ұлы Абайдың орны ерекше.
Абай мен Ыбырайдың ақындық,ағартушылық енбектері бірін –бірі толықтырып, үндесіп жатты.Олардың бұл үндестігін терең зерттеп дәлелдеген ғұлама жазушы Мұқтар Әуезов болды.
Ыбырай Алтынсарин өзі ашқан мектептерде ана тілінің таза оқытылуына көңіл бөліп, тілашар ретінде халықтың ауыз әдебиетін пайдаланып, өзі де ұрпақ тәрбиесіне арналған әдеби шығармалар жазды.Сол әдеби шығармалары арқылы тіршіліктің өзекті мәселерін көтеруге бет бұрды. Ол қазақтың жазба әдебиетінің, әдеби тілінің негізін қалаушылрдың бірі болды.Әдебиетке тың тақырыптар әкеліп, озық ойлар негізді. Шиеленіскен тартыстар,соны бейнелер, бұрын болмаған жанрлар арқылы әдебиетті мазмұн жағынан ғана емес, түр жағынан да дамытты.
Оның мазмұнды да мағыналы әсем лирикалық өлеңдері, қысқа да әсерлі әңгімелері қазақ әдебиетінің тарихында өшпес орын алады.
Ыбырайдың әдеби еңбектерінің жинағы "Қазақ христоматиясы" (1879) ағартушылық мақсатта жазған әйгілі екі өлеңмен ашылыды.Ақын бұл өлеңдерді өз кезінде "Сөз басы" деген атпен алған.Қазір бұл өлеңдер "Кел, балалар,оқылық", "Өнер-білім бар жұрттар" деген атаулармен мәлім. Ол халық ағарту ісіне арнаған әдеби туындыларын да оқу- білімді насихаттаудың ұтымды әдісінің қажеттігін көрсетті.Оқу білімнен кенже тұрған халық үшін ғылым мен техниканың жетістіктерін насихаттай алатын қысқа көлемдегі поэтикалық шығармалардың айрықша ұтымды екенін,әсерін терең сезінді, сенді.Қазақ жастарын білім алуға,мәдениеттің жаңа дәстүрлерінигеруге,бойға сіңіруге шақырды.
"Кел, балалар,оқылық"өлеңінде ақын қазақ ауыз әдебиетінің дәстүрлерін шебер пайдаланып,білім мен надандықты, жақсылық пен жамандықты қатар алып, салыстырып отырды.
1) Істің болар қайыры
Бастасаңыз алдалап.
Оқымаған жүреді
Қараңғыны қармалап.
2) Надандықтың белгісі-
Еш ақылға жарымас...
Жөн білмеген адамға
Қыдыр ата дарымас...
Бұл "өлеңнің айрықша құндылық қасиеттерінің бірі- оның халық дәстүрі,халықтың ұғым өлшемі негізінде жазылғандығында",- деп атап көрсетеді.ғалым Ә:дербісалин "Ы.Алтынсариннің әдеби мұралары" деген еңбегінде. Мысалы мал байлығын салыстыру,білмсіз,еңбексіз байлықтың баянсыздығы т.б.
Ал "өнер- білім бар жұрттар" өлеңінде сол тұстағы ғылым мен техниканың ең басты жаңалықтары толық қамтылып, өнер мен білімгеқолы жеткен халықтың экономикалық жағынан озықтығын әр салада көрсетеді.("Сарай салғызды", "Айшылық алыс жер", "Көзіңді ашып жұмғанша", "Құстай ұшу", "Балықтай жүзу", " Өнер- жігіт көркі", "Сіздерге бердім батамды" т.б.

«! » сөзінің аудармасын тап. (найди правильный перевод)

а) сәлем!

ә) сау бол!

б) сәлеметсіз бе? !

в) сау болыңыз!

«» тиісті әріпті белгіле. (укажи нужную букву)

а) ы

ә) і

б) и

в) е

«оқулық» сөзінің аудармасын тап. (найди правильный перевод)

а) учить

ә) учитель

б) ученик

в) учебник

қазақ тілінің төл дыбысы бар сөзді тап. (найди слово в
котором есть буква казахского языка)

а) парта

ә) терезе

б) тақта

в) бор

жасы үлкен көрсет. (укажи человека старшего по возрасту)

а) әже

ә) ана

б) әпке

в)
сіңлі

оқу құралдарын белгіле. (укажи школьные принадлежности)

а) парта, орындық, үстел

ә) сынып, терезе, есік

б) қалам, қарындаш, дәптер

в) машина, қуыршақ, доп

«диляра кітап оқыды» аудармасын
тап. (найди правильный перевод)

а) диляра читала газету

ә) диляра читала книгу

б) диляра читала журнал

в) диляра ничего не читала

жуан сөзді көрсет. (найди слово которое звучит твердо)

а) әже

ә) ата

б) әке

в) іні

буынға бөлінбейтін сөзді тап. (слово которое не делится на слоги)

а) доп

ә) машина

б) қуыршақ

в) робот

«бес дәптер» аудармасын тап.
(найди правильный перевод)

а) две тетради

ә) три тетрадей

б) четыре тетради

в) пять тетрадей

«асқару 8 лет» аудармасын тап. (найди правильный перевод)

а) зере алты жаста.

ә) әділ жеті
жаста.

б) асқар сегіз жаста.

в) ерасыл тоғыз жаста.

сен нешінші сыныпта оқисың?

а) бірінші

ә) екінші

б) үшінші

в) төртінші

«оқ» (ученик) тиісті әріпті көрсет.
(укажи нужную букву)

а) ы

ә) у

б) ұ

в) ү

дұрыс жазылған сөзді тап. (найди правильное словосочетание)

а) жағсы дос

ә) жаксы дос

б) жақсы дос

в) жагсы дос

буынға дұрыс бөлінген сөзді тап. (правильно разделенные слова)

а) жақ-сы дост-ар

ә) жа-қсы дос-тар

б) жақс-ы дос-тар

в) жақ-сы дос-тар