5. Тыңдалым мәтініндегі етістіктерді топтап, кестеге жазыңдар. Салт етістіктер
Сабақты етістіктер​

ЗАМАНЫҢ ТҮЛКІ БОЛСА, ТАЗЫ БОП ШАЛ.
Если время — лисица, будь гончей,  ухвати ее.

Елдестірмек — елшіден,
Жауластырмақ — жаушыдан.
 
Заман түзелсе,
Жаман да түзеледі.
 
Ханның басын хан алар,
Қардың басын қар алар.
 
Кілемге бергісіз алаша бар,
Ханға бергісіз қараша бар.
 
Қойды құртаң бүлдіреді,
Елді сұлтан бүлдіреді.
 
Хан — қарақшы,
Халық — сарапшы.
 
Хан көп болса — жау көп,
Би көп болса — дау көп.
 
Хан жарлығынан
Қатын жарлығы күшті.
 
Ойында өрелік жоқ,
Ханында төрелік жоқ.
 
Хан сарайы демесең,
Қатын өсек қаптаған.
Қошеметшіл қу өңшең
Ханды ғана мақтаған.
 
Халық қаласа,
Хан қайығын береді.
 
Ханның ісі қараға түседі,
Бидің ісі параға түседі.
 
Басыңа іс түссе:
Бекке барма, көпке бар,
Бек беліңді сындырады,
Көп ісіңді тындырады.
 
Хан халықтан үлкен емес.
 
Арғымақ аттың құйрығы  –    
Әрі жібек, әрі қыл,
Асыл мінез азамат,
Әрі төре, әрі құл.
 
Көп толқыса — хан құлайды,
Көл толқыса — жар құлайды.
 
Ханның қызы шөміш ұстаса,
Қолы жауыр болады.
 
Айырдан туған жампоз бар,
Нар емес десең нанғысыз,
Қарадан туған жігіт бар,
Ханға күнін салғысыз.
 
Төренің тілі тәтті,
Діні қатты.
 
Тура биде туған жоқ,
Туғанды биде иман жоқ.
 
Би екеу болса,
Дау төртеу.
 
Әулекі би
Ат үстінен билік айтар.
 
Туғанына бұрғаны —
Биді құдай ұрғаны.
 
Сын түзелмей, мін түзелмейді.
 
Аяз әліңді біл,
Құмырсқа жолыңды біл.
 
Иілген басты қылыш кеспес.
 
Есіткен құлақта жазық жоқ.
 
Біткен іске сыншы көп,
Піскен асқа жеуші көп.
 
Төбе би де өзіміз,
Төре би де өзіміз.
Қисық болса сөзіңіз,
Құрулы тұр тезіміз.
 
Орайы келген іс — оңай бітер.
 
Есі мақұл дауласса,
Сөздері асқар ала таудай болар.
Бір тентек, бір ақылды дауласса
Атысқан жаудай болар.
Екі тентек дауласса,
Сап-саудай болар.
 
Қисық ағаш үй болмас,
Қыңыр жігіт би болмас.
 
Қол — таразы,
Көңіл — қазы.
 
Ханды құдай ұрғаны,
Халқымен жау болғаны.
Биді құдай ұрғаны,
Билігі дау болғаны.
 
Барымтадан қорыққан
Мал жимас.
 
Би жаманы дауға алдырады,
Жігіт жаманы жауға алдырады.
 
Уәдені бұзған —
Ұяны бұзғанмен тең.
 
Халық түзетпегенді,
Қалып түзетпейді.
 
Өтпес жарлық — бойға қорлық.
 
Алмақтың да алмағы бар,
Ат көтере алмас салмағы бар.
 
Орынын тапқан
Орынсыз қалмас.
 
Тең тартқан
Таразы — алтын.
 
Байлық не керек,
Адалдан жимасаң.
Билік неге керек,
Әділдік құрмасаң!
 
Көзбен көргенді
Құлақпен есіткен жеңген.
 
Болмайтын істің басында болма,
Бітпейтін даудың қасында болма.
 
Әділ бидің өлгені —
Сөзінің болса жалғаны,
Ғұламаның өлгені —
Болмаса тәлім алғаны.

 

Источник: мақал-мәтелдер макал мателдер пословицы на казахском языке казахские

Тәуелсіздігімізді алып бүгінгі таңда адамгершілігі мол, сапалы да, салауатты ұрпақ тәрбиелеуде халықтың тәрбиенің алатын орны ерекше.Халқымызда «Баланы – жастан» деген дана сөз бар. Тәрбиенің тал бесіктен басталатынын ескерсек, ата – бабадан келе жатқан салт дәстүрді ең алдымен өзіміз түсініп, балаларға оның нәрін бере білсек, бұл бала тәрбиесіне қосқан үлкен үлесіміз болып табылады. Бала тәрбиесіне тек отбасы ғана емес , сонымен қатар мектепке дейінгі ұжымның да қосар үлесі көп. Білім мен тәрбие өзегі – балабақшадан бастау алатыны баршамызға мәлім.

Бала бойына жақсы қасиеттер мен мүмкіндіктерді ашып олардың өнегелі де тәрбиелі болуына тәрбиешілердің де алатын орны ерекше. Ата-аналарымыз тәрбиеші мен тығыз қарым-қатынаста болып, баланың дұрыс тәрбие мен білім алуына бірлесе әрекет етсе, жас бүлдіршіндеріміз саналы боп өседі деп ойлаймын.

Балаларымызды қалай тәрбиелесек болашағымыз солай болмақ. Еліміздің болашағы – ертеңгі тәрбиелі ұрпақ екенін естен шығармауымыз қажет. Сол тәртіпті, тәрбиелі ұрпақ өсіру – баршамызға ортақ, әрі міндет.

Келешегіміздің қожасы балаларымызды білімді де мәдениетті, тәрбиелі де әдепті, кішіпейіл де қарапайым етіп тірбиелеу өз қолымызда. Ұрпақтарымыз ұлағатты болсын десек, «ұлы сөзден – ұлағат» екенін ұғындыра білуіміз қажет. Сонда ғана «ұлтым» деп мақтанатын болашақта тәуелсіз еліміздің мақтанышына айналатын ұрпақ болатыны сөзсіз.