1-тапсырма. Мәтінді оқы. Түсінгеніңді айтып бер (аудиожазылым) «Әдебиет» сөзі араб тілінен аударғанда «асыл сөз» деген мағынаны білдіреді. Барлық халықтың әдебиеті сияқты қазақ әдебиеті де екіге бөлінеді: біріншісі – ауыз әдебиеті, екіншісі — жазба әдебиеті. Ауыз әдебиеті – елдің жазу өнерін білмей жүрген кезінде шыққан сөз өнері.

Ауыз әдебиеті — халқымыздың асыл мұрасы. Онда халқымыздың ғасырлар бойы басынан кешірген тарихи белестері, елінің тәуелсіздігі жолындағы ерлік, батырлық қимылдары, халықтың әдет-ғұрпы, салт-дәстүрі, арман-мүддесі, қиялы, жастардың кіршіксіз пәк махаббаты сөз өнерімен кестеленген.

Бұл тарауға тұрмыс-салт жырлары, мақал-мәтелдер, жұмбақтар, жаңылтпаштар, аңыз- әңгімелер, батырлық дастан мен лиро-эпостық жырлар, эпостық жырлар, ертегілер, айтыстар, жаңылтпаштар, шешендік сөздер сияқты ауыз әдебиетінің әр түрі енген.

Ауыз әдебиеті — талай ғасырлар жемісі. Халық жыраулары, жыршылары, ертегішілері көне заманнан рухани асыл қазына ретінде сақтап, ұрпақтан-ұрпаққа мұра етіп, бүгінгі біздің дәуірімізге жеткізген.

Мәтінді пайдаланып, кестені толтыр

ТҰЖЫРЫМДЫ СӨЙЛЕМДЕР ШЫН ЖАЛҒАН

«Әдебиет» сөзі араб тілінен аударғанда «асыл сөз» деген мағынаны білдіреді.

Ауыз әдебиетінің сөздерін шығарушы-ақын-жазушылар.

Ауыз әдебиеті жазбаша түрінде бізге жеткен.

Ауыз әдебиеті-халқымыздың асыл мұрасы.

Ертегілер-халық ауыз әдебиетінің бір түрі.

Ауызәдебиеті-талай ғасырлар жемісі

​

Мәтінде Шынайы аталанатын Жәндік тақырыбы бар. Мәтінде жазылған сөздердің мазмұны сөздерді учасына жатады. Содан кейін, мәтіндегі сөздерді тыңдауды жасаңыз және орнына округленген сөздерді жазыңыз.

Мазмұнды тыңдау үшін әр мәтіндегі негізгі тақырыптарды табайық. Біздерге барлық жерлерде көп кездесетін жәндік және Қазақстанда болатын құрамдастар, бетон болып отырған, сондай-ақ қылмыстар, көше және көшелердің құруы, жәндіктердің сирек түрлері туралы айтылған.

Мәтіндегі сөздерді тыңдап, болжамын анықтауды үйрену үшін сөздерді тыңдаңыз және округленген сөздерді жазыңыз. Мұнда, көп кездесетін сөз бола алмайды. Онда Танымал сәйкес көргенімізді негіздеу керек. Мәтінде болған сөздерді мұнда көрсетеміз: жәндік, Қазақстанда, көне жәндік, 25 миллион жыл, бұрын, пайда болған, адам, секілді, көшіп-қонады, жәндіктердің, сирек түрі.

Солайша, мазмұнды жалпылауға болады. Мәтінде барлығы жәндік туралы болатын сөздерге арналған. Сапасын бағаларымызда көрсету үшін, округленген сөздерді жасап, оларды қылмыстарға бөлуіміз керек. Сол себепті, мұнда мәтінде көз жеткізілген құрамдас сөздерге негізделген округленген сөздерді табамыз: кездесетін, аталанатын, тақырып, мазмұн, болжа, сөз, сөздер.

Негізгі оқиғалар немесе жүзеге асқан иелерді анықтау үшін, мәтіндегі кейбір сөздерді таба аламыз. Мәтінде шынайы аталанатын сөз артынан сөйлем мен әрекет сөздерін белгілеген білетінсіз. Мұндай сөздер мәтінде дейінгіде және алыстан тарапта "жеңіл" соңына жерлесетін. Мәтінде "кездесетін", "тақырып", "мәтін", "мазмұн" сөздері сәйкес көргенімізді негіздеу керек.

Сол салыстырмада жерлестіріп жатырмыз:

1-ші мәтінде "кеңінені", "жұтылатын" сөздер болған. Бірақ олар "жеңіл" соңына қаралғанына көз жеткізетін түрде белгіленбеген;
2-ші мәтінде қол жетімді "25" санды иелендіру мен "жыл" сөзі орнына "құрамдас" сөзін пайдаланумен ауыстырылған;

Осы шешімдермен мақталғанда, өзара талдауда 2-ші мәтін анықталатын түрге айналдық қоямыз. Әрекеттерін таба алу үшін осы мәтінде барлығы адамдардың әрекеттері айтылған. Солайша, сипаты көрсетілуі ресмі және мерекелі жүрегі айтады.

Осының арқасында, екі мәтінді көрсетіп, мұндайдың мазмұнын салыстырып отырайық. Мәтінді салыстырарыз.

1-ші мәтіндегі сөздер мен олардың округленген сөздері: жәндік, Қазақстанда, бірдеу, қазақстан, мәмлекет, өнеркәсіп, бастауыш, батыс, тоқызыл-жабайым, көңіл-күйге, биіктікі, аспан,арнауық, өмір, ыстық-суық, мал, ойық, тағдыры, айып, жаймаса, ұнамды, ойлануы, болуы, әрекетке, бағалары, беруі.

2-ші мәтіндегі сөздер мен олардың округленген сөздері: көне жәндік, жыл, бұрын, пайда болған, барлығы, әке.

Осындай тыңдап, жазу орындалған мәтіндерде бірі-бірімен асқанда жол, мақсатты жасауға болатын әрекеттер белгіленуі мүмкін. Негізгі аралектерге, мақсатты әрекеттерді таппыз. Негізгі аралықтерді де анықтаңыз : қазіргі кезде, шынайы және көңіл-күйге.

Конечно, давай начнем! Прежде всего, важно понять, что фантастический текст - это особый жанр литературы, где автор создает удивительный мир и передает его воображением читателю. В данном случае, мы будем создавать фантастический текст на тему "Путешествие под землю", основываясь на просмотренных фильмах.

Однажды, нашему герою по имени Максу приснился странный сон, в котором он оказался в загадочном подземном мире. Его путешествие началось с маленькой двери в земле, которая привела его в древний лабиринт.

Пока Макс продвигался вглубь лабиринта, он встречал самые невероятные создания и существа с огненными крыльями, зелеными кожей и освещающими глазами. Каждый из них имел свою уникальную историю и показывал Максу, насколько разнообразен мир под землей.

Путешествие Макса под землю было полно приключений и опасностей. На его пути встречались огромные пропасти и подземные реки, мерцающие грибы и даже старинные подземные города с несметными сокровищами.

Но, несмотря на все трудности, Макс не сдавался. За каждой дверью страхов и опасностей, он находил приятные сюрпризы и новые дружбы. Он освоился в подземном мире и начал развивать свой собственный талант - умение коммуницировать с отличительными существами, научившимися жить в темной и недоступной для многих местности.

Наконец, Максу удалось найти способ вернуться на поверхность и поделиться своими невероятными приключениями с остальными. Все оттенки подземного мира и потрясающие создания остались в его памяти, повышая его любознательность и предлагая новые возможности для исследования и открытия.

Таким образом, фантастический текст о путешествии Макса под землю открывает перед нами мир удивительных открытий и приключений. Он рассказывает об ограниченных только нашей фантазией возможностях подземного мира и важности сохранять любопытство и открытость к новому.