Жусан иісі арқылы автор қандай ой тастайды?​

Туған жердің қадірін әр адам әрқалай түсінетін шығар. Ал мен үшін Туған жер қадірі дүниедегі ең ұлы деген нәрсемен пара-пар.Менің туып өскен жерім Қарағанды. Барлық керемет кездерім менің әлпештеген анам, аялап өсірген әкем, туған-туысым, аға-әпкелерім, мені білім жолына жетелеген ұстаздарым, сол білімге ұмтылу жолындағы тай-құлындай тебіскен жора-жолдастарым дүниеге келген жер. Бүгінгі таңда Қарағанды шаhары ең ірі қалалардың бірі болып саналады. Себебі, жерінің көлемі жағынан да, жер қойнауындағы қазынасы жағынан да алғашқы орындарды иемденеді.Қарағанды облысы Сарыарқаның оңтүстік жарты бөлігінде орналасқан. Қиыр батысын Торғай қолатының шығысы мен Тұран ойпатының солтүстік-шығысы, солтүстігін Теңіз – Қорғалжын ойысы, Есіл жазығы, Ерейментау, Қызылтау және басқа ұсақ таулар, шығысында Ащысу, Дағанделі өзендерінің аңғары, оңтүстігін Бетпақдала сазды шөлі мен Балқаш көлі алып жатыр. Бедері негізінен ұсақ шоқылы, төбелі-белесті болып келеді. Олардың арасында ерте кездегі өте биік қатпарлы таулардың жұрнақтары – гранитті тау массивтері көптеп кездеседі. Мұндай аласа тауларды тауаралық кең жазықтар, өзен аңғарлары, көл ойыстары бөліп тұрады. Облыстың батыс бөлігін Ұлытау (1131 м), Арғанаты, Желдіадыр, т.б. таулар, ұсақ, орташа Абсолюттік биіктігі 300 – 500 м Сарысу төбелі-белесті жазығы алып жатыр. Қарағанды облысының шығысын көтеріңкі келген Балқаш – Ертіс суайрығын құрайтын таулар тізбегі – Қарқаралы (Жиренсақал тауы, 1403 м), Кент тауы (1469 м), Қу (1356 м), Қарақуыс тауы (1342 м), Қызылтас тауы (Қушоқы, 1283 м), Қызыларай тауы (Ақсораң, 1565 м, Сарыарқаның ең биік нүктесі), Кешубай (Сарыобалы, 1320 м), Қоңыртемірші тауы (Қарасораң, 1368 м), т.б. көптеген таулар алып жатыр. Шығыс бөлігі өзінің биіктігімен (орташа Абсолюттік биіктігі 500 – 1000 м) және жер бетінің қатты тілімденгендігімен ерекшеленеді. Облыстың бұл бөлігі солтүстіктен оңтүстікке қарай бірте-бірте аласарады. Үлкенді-кішілі ойыс пен қазаншұңқырлар бір-бірімен алмасып жатады. Аласа тау массивтерінің салыстырмалы биікт. 500 – 600 м, бұлардың арасында белесті қырат немесе көптеген шашыранды ұсақ шоқылар, дөңесті бұйраттар, адырлар кездеседі. Облыстың солтүстігінде Ерейментаудың оңтүстік сілемдері – Ақдің (899 м), Нияз (833 м), Айыртау (814 м), Желтау, т.б. таулар, Қарасор көлінің ойысы бар. Облыстың оңтүстік-батысы мен оңтүстігінде Арал маңы Қарақұмы, Мойынқұм, Жетіқоңыр, Қарақойын, Сарықұм сияқты құм массивтері жайғасқан. Сонымен қатар, бұл қала - елімізге еңбегі сіңген көптеген ірі тұлғаларымыздың, ақын-жазушыларымыз бен әншілеріміздің туған өлкесі.Менде өскенде осы аға-апкелеріміздей ұлы тұлға болатыныма сенемін.

Сөз қадірін білмеген өз қадірін білмейді.
Кто слово не ценит, тот себя не ценит.

2 Жанған от тәнді жылытады, жақсы сөз жанды жылытады.
Зажжённый огонь тело греет, доброе слово – душу.

3 Қиыстырып қаласаң отын жанар, қиыстырып айтсаң халық нанар.
Если ладно сложишь, дрова загорятся; если складно скажешь, люди поверят.

4 Ми ойлағанды тіл тындырады.
Что в голове зарождается, язык на свет выдает.

5 Жыланның уы – тісінде, адамның уы – тілінде.
Яд змеи – в зубах, яд человека – в языке.

6 Жаман сөз жылатады, жақсы сөз жұбатады.
Плохое слово до слёз доводит, хорошее слово утешает.

7 Құлаққа кірген суық сөз – көңіліңе барып мұз болар.
Вошедшее в ухо холодное слово, в душе льдом становится.

8 Жаман сөз – жанға кірген тікен.
Дурное слово занозой вонзается в душу.

9 Өсекшінің тілі қышып тұрады.
У сплетника язык чешется.

10 Көп сөз – күміс, аз сөз – алтын.
Многословие – серебро, молчание – золото.

11 Айтылған сөз – атылған оқпен бірдей.
Сказанное слово выстрелянной пуле подобно.

12 Ойнап айтсаң да ойлап айт.
Говоря в шутку, продумав говори.

13 Жүздің көркі – көз, ауыз көркі – сөз.
Глаза украшают лицо, слово украшает уста.

14 Әңгіме жол қысқартады.
Приятная беседа дорогу сокращает.

15 Жақсы сөз – жан азығы.
Хорошее слово – пища для души.

16 Оқығаныңды айтпа, тоқығаныңды айт.
Говори не о том, что вычитал, а о том, что осмыслил.

17 Адамның өзі жетпеген жерге сөзі жетеді.
Куда человек сам не может ступить, дойдут его слова.

18 Сұраумен Меккеге барасың.
Спрашивая, можно до Мекки дойти.

19 Жомарт бергенін айтпас, ер айтқанынан қайтпас.
Щедрый о том, что отдал, не скажет, джигит от того, что сказал, не отступит.

20 Ит үреді, керуен көшеді.
Собака лает, караван идёт.

21 Жақсының өзі де жақсы, сөзі де жақсы.
Умный и собой ладен и речь у него складная.

22 Жіптің ұзыны, сөздің қысқасы жақсы.
Веревка хороша длинная, а речь – короткая.

23 Тіл – көңілдің кілті.
Язык – ключ к душе человека.

24 Аузы жаман елді былғар.
Сплетник пачкает честных людей.

25 Жыртық үйді жел табар.
Ветер находит рваную юрту (правда побеждает ложь).

26 Түйе көтермегенді тіл көтереді.
Что верблюд поднять не сможет, то поднимет язык (слово).

27 Көре-көре көсем болады, сөйлей-сөйлей шешен болады.
Много повидав, становятся вождями, много раз выступая, становятся ораторами.

28 Қылышынан қан тамған батырды, тілінен бал тамған шешен аттан түсіріпті.
Батыра, с сабли которого капала кровь, заставил спешиться красноречивый, с языка которого капал мёд.

29 Көздің көркі – көз, ауыз көркі – сөз, сөздің көркі – мақал.
Краса лица – глаза, краса уст – слово, краса слов – пословица.

30 Құрғақ сөз ба ауыртар.
Пустые слова тоже боль причиняют.

31 Өнер алды – қызыл тіл.
Высшее искусство – красноречие.

32 Тұз – астың дәмін келтiреді, мақал – сөздің мәнін келтіреді.
Соль проявит вкус пищи, пословица донесёт смысл речи.

33 Ұзын шапан аяғыңа оралады, ұзын тiл мойныңа оралады.
Длинный чапан обвивает ноги, а длинный язык – шею.

34 Көзбен көрген анық, құлақпен естіген танық.
Увиденное глазами – правда, услышанное ушами – неизвестность (Не всё то правда, что люди говорят).

35 У ішкен бір рет өледі, ант ішкен мың рет өледі.
Принявший яд умирает один раз, давший клятву – тысячу раз.

36 Тура сөз туғанына жақпас.
Правдивое слово родному не по душе (правда глаза колет).

37 Жаман айтпай, жақсы жоқ.
Не сказав плохое, не будет хорошего (нет худа без добра).

38 Білген тауып айтады, білмеген қауып айтады.
Знающий скажет умело, невежда укусит (словами).

тамған тiлден у да тамады.
С языка, источающего мёд, может и яд капать.

40 Сөз қуған пәлеге жолығады, жол қуған олжаға жолығады.
Кто болтает – по миру пойдёт, кто действует – добра наживёт.

41 Алмас қылыш майданда серік, асыл сөз майданда да, сайранда да серік.
Алмазный клинок – друг в бою, доброе слово – друг и в бою и на пиру.

42 Аз сөйле, көп істе.
Меньше говори, больше делай.

43 Тау мен тасты су бұзар, адамзатты сөз бұзар.
Вода горы и камни разрушает, слово дружбу разбивает.

44 Жақсы сөз – жан ырысы.
Доброе слово – душевная опора (счастье).

45 Аз сөйле, көп сөйле, ойланып сөйле.
Много или мало говоришь – говори подумав.

46 Каhарлы сөз қамал бұзар.
Мужественное слово и крепости покоряет.

47 От тәнді жылытар, жақсы сөз жанды жылытар.
Огонь тело греет, доброе слово душу согреет.

48 Қылыш жарасы бітер, тіл жарасы бітпес.
Рана от копья затянется, рана от слова останется.

49 Орынсыз сөз өзіңе тиер.
Слово не к месту сказать, только себя наказать.

50 Ауыр жүк иығыңды басар, ауыр сөз еңсеңді басар.
Тяжёлая ноша на плечи давит, от тяжёлого слова духом падаешь.