((витамин на казахском-дәрумен))Дәрумен — адам мен жануарлардың тіршілігіне, олардың ағзасындағы зат алмасудың бірқалыпты болуы үшін аз мөлшерде өте қажетті биологиялық активті органикалық қоспалар. Дәрумен (латынша vіta – тіршілік және амин) туралы ілімнің негізін 1880 жылы орыс дәрігері Николай Лунин салды. 1912 жылы поляк дәрігері Казимеж Функ сол кезге дейін жасалған тәжірибелер нәтижесін қорытындылап, ғылымға дәрумен терминін енгізді. Дәрумен немесе витамин - салыстырмалы құрылысы күрделі емес және әртүрлы табиғаты бар төменгі молекулярлы органикалық қосылыстардың тобы. Бұл жиынды химиялық табиғаты бойынша органикада біріктіріледі, олардың ортақ қасиеті гетеротрофтылармен азық түрінде тұтынатынында. Автотрофты ағзалар да дәруменге мұқтаж болып келеді, дегенмен олар дәруменді синтез жолымен не тікелей қоршаған ортадан алады.
Тағамдар құрамында (немесе қоршаған ортада)дәрумендер саны айтарлықтай көп емес болғандытан, олар микронутриент болып табылады. Дәрумендер қатарына әдетте микроэлементтер мен алмастырылмайтын амин қышқылдары жатқызылмайды.
Дәрумендерді зерттейтін ілім витаминология деп аталады.
Дәрумендердің көбісі коферменттер болып табылады. Дәрумендердің көпшілігі ферменттердің негізгі құрамдас бөлігі болып табылады. Ағзада үздіксіз жүріп жататын химиялық реакциялар, мысалы, ішкен тағамның, мал азығының ыдырап, қорытылуы, ферменттердің қызметіне байланысты. Тағамның құрамында дәрумен жеткіліксіз болса, адам әр түрлі ауруға шалдығады. Ал дәруменді (әсіресе, А және D дәрумендерін) шамадан тыс көп қабылдау ағзаның улануына (гипервитаминоз) соқтырады. Ол көбінесе, жас балаларда жиі кездеседі. Қазір барлық дәрумендерді суда еритін дәрумен, майда еритін дәрумен және дәрумен тектес заттар деп бөледі.
Дәруменнің мал үшін де маңызы зор. Мал азығында дәрумен жеткіліксіз болса, малдың өнімі төмендейді, олар жүдеп, әр түрлі ауруларға шалдығады. Мал азығында А, Д, Е, К дәрумендері жеткілікті мөлшерде болуы қажет. Мысалы, А дәрумені жетіспеген жағдайда сиыр не бие көз ауруына шалдығады, сүті кемиді, сондай-ақ олар қысыр қалуы, іш тастауы мүмкін. Малға қажетті дәрумен балауса шөпте, жоңышқада, сүрленген шөптерде, тағыда басқа болады. Қыста адәруменозға шалдыққан, тағыда басқа түрлі жағдайлармен жүдеген малға дәрумен концентраттарын, сәбіз,балық,майы, тағыда басқа дәрумені мол азық беру керек. Мал азығындағы дәрумен мөлшерін көбейту үшін арнайы дәрумен препараттары мен құрғақ ашытқылар шығарылады.
Араб әлемі елдерінде графикалық дизайнның кезеңделу критерийлері мен даму кезеңдері бөлектелген. Графикалық дизайнның дамуының бастапқы кезеңі жалпы дизайн тарихымен сәйкес келетіні және прототиздік кезеңнің (VII-XIX ғғ.) Спецификалық сипаттамасын графикалық өнерді адамның тәуелсіз саласына бөлу деп санауға болатындығы айтылады. кәсіби қызмет. Бұл кезеңде каллиграфияның исламдық декоративті канонының, геометриялық өрнектердің, гүлді арабесктердің нақты элементтерінің дамуы және кәсіби суретшілер мен каллиграфтардың іріктелуі орын алады. Бұл процеске адамдардың, өсімдіктер мен жануарлар дүниесінің шынайы бейнеленуіне тыйым салатын Құран нұсқауы тікелей әсер етті. Араб әлемі елдерінде графикалық дизайнның дамуының екінші кезеңі отарлық тәуелділік кезеңімен және еуропалық мәдени дәстүрдің басымдылығымен анықталады (19 - 20 ғасырдың бірінші жартысы). Бұл шығармашылықтың дербес түрі ретінде пайда болған қолданбалы графика түрлерінің пайда болуымен байланысты: кітап дизайны, жарнама дизайны (суретті тақта, саяси жарнама, плакаттар, плакаттар), банкнот дизайны, полиграфиялық формалар, пошта бөліміне арналған графика. және т.б., графикалық дизайнның бұл кезеңі мәдени қарыз алумен және графикалық дизайн саласындағы ұлттық дәстүрлер мен кәсіби кадрлардың болмауымен байланысты. Үшінші кезең - жалпы араб визуалды мұрасы ретінде геометриялық өрнектердің, арабесктердің және араб каллиграфиясының визуалды тіліне оралу. Бұл баспахана мен полиграфия мектептерінің ашылуын, өндірісті компьютерлендіру нәтижесінде полиграфия эстетикасының өзгеруін, графикалық дизайнер мамандығының пайда болуын және араб университеттерінде аттас кадрларды даярлау бағыттарын белгіледі.
