Қорқыт атаның кеңестері далалықтардың қоғамдық өмірінде үлкен рөл атқарды, олар күні бүгінге дейін халық даналығы шоғырланған мақал мен мәтелдер ретінде қабылданады. Оның қанатты сөзге айналған нақыл сөзі мынадай: «Қар қалың жауса да, көктемге дейін қалмайды, жайқалып өскен көк майса күзге дейін қалмайды. Ескі мақта мата болмас, ескі жауың дос болмас. Сулар тарам-тарам болып, қаншама тасып аққанымен, теңіздерді толтыра алмайды. Менмен, тәкәппар адамды тәңірі сүймейді. Басқалардан өзін жоғары ұстаған адамға тәңірі бақ бермейді. Қара есектің басына жүген таққанмен тұлпар болмас. Қар қаншама қалың жауғанмен- жазға бармас, гүлденіп өскен бәйшешек күзге бармас. Тозған мақта бөз болмас, ежелгі жау ел болмас болмас. Қайы ара балтасыз жау алынбас. Мыңғырған мал жиғанмен, адам жомарт атанбас. Анадан өнеге көрмеген қыз жаман, атадан тағлым алмаған ұл жаман. Ондай бала ел басын құрап, үйінен дәм беруге жарамайды».
Осындай қанатты сөздерін қазақ мақал-мәтелдеріне ұқсатып мазмұнына қарай тақырыптарға бөлдім:
Қорқыт атаның тұрмыстық қажеттіліктерге
байланысты нақыл сөздері:
Ер жігітке қара таудай мал бітсе, жияр, көбейтер, талап етер, бірақ
несібесінен артығын жемес
Мыңғырған мал жиғанмен адам жомарт атанбас,
Ондай бала ел басын құрап, үйінен дәм беруге де жарамайды
Алла, алла демейінше іс өнбес, қадір тәңірі демейінше ер байымас
Баба малынан не пайда, баста дәулет болмаса
Қонақ келмеген қара үйдің құлағаны игі
Шабуын білмеген оқалы (үкілі) қылыштан шоқпар артық
Ілік, барыс, табыс, жатыс септіктерінде сөздерді қатыстырып, сөйлем құрастыру.
Елбасы шешімімен шілденің бірінші жексенбісі Ұлттық домбыра күні болып бекітілді (ілік септігі).
Менің ата – анамның туған жері – Сарыарқа төріндегі құтты мекен Ұлытау (ілік септігі).
Жаннұр, менімен бірге дүкенге барғың келе ме (барыс септігі)?
Мектепке бара жатып, балабақшаға бірге барған бала күнгі құрбымды кездестіріп қалдым (барыс септігі).
Кітапханадан өткен аптада алған кітапты оқып біттің бе (табыс септігі)?
Қонақтар келмей тұрып үйді жинастырып қою керек (табыс септігі).
Бүгінгі мерекеге орай балабақшада демалыс екен (жатыс септігі).
Менің жазғы демалысым әзірше ауылда өтуде (жатыс септігі).
