Ахмет Байтұрсыновтың "Егіннің басы"атты өлеңінде әке мен баланың егін басында сөйлесуі әңгімесі арқау болған.Күзде егін пісіп,бидай басы дәнге толып,өз иесіне алғысын айтып тағзым етіп тұрады.Майысып иіліп тұрған көп бидайдың ішінде басы қақайып,тік тұрған бидай баланың көзіне түседі.Мына бидай қалғандарын менсінбей тұрма,-деп әкесінен сұрайды.Әкесі: балам оның биікте тұрғанына қарама,оның дәні жоқ сондықтан майыспай тұр,-деп жауап береді.Бұл жерде автор бидай дәні арқылы адамның тәкәппарлығын,астамшылық мінезін суреттеген.Көппен бірікпейтін ақылсыздығын,өркөкіректігін көрсеткен.Көпке сіңу үшін кішіпейіл,сабырлы,қарапайым болу керек.
Байтұрсынұлы шығармашылық жұмысын өлең жазудан бастаған. Онда ол еңбекші халықтың ауыр халін, арман-тілегін, мұң-мұқтажын көрсетіп, жұртшылықты оқуға, білім-ғылымға, рухани биіктікке, адамгершілікке, мәдениетті көтеруге, еңбек етуге шақырады. Патшалық Ресейдің қанаушылық-отаршылдық саясатын, шенді-шекпендінің алдында құлдық ұрған шенеуніктердің опасыздығын сынады.[9]
Ақынның алғашқы өлеңдері «Қырық мысал» атты аударма жинағында 1909 ж. Санкт-Петербургте жарық көрді. Бұл кітабы арқылы қалың ұйқыда жатқан қараңғы елге жар салып, олардың ой-санасын оятуға бар жігер-қайратын, білімін жұмсайды. Ақын әрбір аудармасының соңына өзінің негізгі ойын, айтайын деген түйінді мәселесін халқымыздың сол кездегі тұрмыс-тіршілігіне, мінезіне, психологиясына сәйкес қосып отырған.
Байтұрсынұлының екінші кітабы — «Маса» (1911). Бұл кітапқа енген өлеңдерінде ақын қараңғылық, надандық, шаруаға енжарлық, кәсіпке марғаулық сияқты кемшіліктерді сынады. Көптеген өлеңдері сол кездегі ағартушылық бағытпен үндес болды. Ол Шоқан, Абай, Ыбырай қалыптастырған дәстүрлерді, гуманистік, демократиялық бағыттағы өрісті ойларды өзінше жалғастырушы ретінде көрінді. Қоршаған ортаға ойлана, сын көзімен қарайды, қоғам қалпына көңілі толмайды. «Қазақ салты», «Қазақ, қалпы», «Досыма хат», «Жиған-терген», «Тілек батам», «Жауға түскен жан сөзі», «Бақ» т.б. өлеңдерінің мазмұны осыны танытады. Кітаптың ішкі сазы мен ой өрнек, сөз орамы қазақ поэзиясына тән өзіндік жаңалық, ерекше өзгеріс әкелді.
