Тапсырма. Мәтінді мұқият оқып, тапсырмаларды орында. Ғаламдық климаттық өзгерістер

1. Ғаламдық жылыну- биосфераның ластануы. Ауадағы көмірқышқыл

газдың(СО2) көбеюі климаттың ғаламдық жылуына, яғни, Антарктидадағы мұздықтардың жаппай еруінде. Әлемдік мұхиттың көтерілуіне, көптеген жердің су астында қалуына және басқа да жағымсыз жағдайларға алып келеді. Мәліметтер бойынша келесі ғасырдың басына дейін Жер бетінің температурасы 1,4°С-қа көтеріледі.

2. Ормандардың азаюы. Жаңбырды тропикалық ормандар оттегінің басты

көзі. Сондықтан ормандарды «планетаның жасыл өкпесі» деп атайды. Соңғы 50 жылда адамдар Жер бетіндегі ормандардың 2/3 бөлігін, ал соңғы 100 жылда 40%-ын жойған. Жыл сайын дүние жүзінде 15-20 млн. гектар (Филяндия аумағындай) тропикалық ормандар жойылуда. Ормандардың жойылуының басты себептері: орман алқаптарының егіншілік үшін өңделуі, ағаш отындарға сұраныстың артуы, ормандарды өнеркәсіп қажеттігі үшін қырқу.

3. Озон қабатының бұзылуы. Атмосферадағы озонның мөлшері 0,004%

болса, стратосферадағы оның қалыңдығы 2-4 мм. Озон қабаты- биосфераның жоғарғы шекарасы. Одан жоғары орналасқан қабаттарда тіршілік жоқ. Озон жердегі тіршілікке қауіпті. Күннің ультракүлгін сәулелерін сіңіреді, сондықтан оны «қорғаныш қабаты» деп атайды. Озон қабатының 50%-ға бұзылуы радиацияны 10 есе көбейтеді. Озоносфераның бұзылуы тері ісік ауруының көбеюіне, көз катарактасына, жүйке жүйесінің әлсіреуіне, өсімдіктер мен жануарлар әлемінің мутациясына алып келеді.

1. Мәтіннен сөздердің синонимін тап.

жаһандық -

деректер -

жауынды -

оталу -

[2]

Төмендегі сұрақтарға мәтіндегі деректерді қолдана отырып, жауап бер.

2. Мәтінде қандай мәселе көтеріледі? Себебін жаз.

3. «Ауадағы көмірқышқыл газдың көбеюі климаттың ғаламдық жылуына алып келеді» деген пікірмен келісесің бе? Ойыңды дәлелде.

4. Мәтінде климат өзгеруінің қандай себептері көрсетілген?

[3]

Жазылым

«Уақыт-керемет сый» деген пікірмен келісесің бе? Келісу, келіспеу себептерін көрсетіп, 130 сөзден тұратын эссе жаз. Эссе мазмұнына сай көмекші есімдерді орынды қолдан.
ПО СОЧУ УМОЛЯЮ​

 Қасиетті қазақ халқының салт-дәстүрлері өте көп. Соның ішінде қазіргі жастар біле бермейтіндері өте көп. Қазақта адам дүниеге келгеннен бастап, осы дүниеден өткенге дейін өмірінің барлығы салт-дәстүрлерге, ырымға негізделген. Олар: шілдехана, бесік той, тұсаукесер, сүндет той және т.б. 

Тұсау кесy - бала тәрбиеcіндегі әдeт-ғұрып, ырым. Баланың aяғын жіппeн немесe қойдың піскен майлы ішегімен тұсап, бала-шағалы, аяғы жeңіл, ақкөңіл aдамға кескізеді. Тұcау кесу құрметіне тағaм дайындaп, көpшілеpді жинап, жеңіл-желпі құрмет көрсетіледі. Тұсау кeскeн адамға сыйлық беріледі. Тұсауды aла жіппен кесу көне шаман дінінен қалған.
Аяғына жығылу - ғұрып. Кeшірім сұраyдың ең үлкeн және кішірeюдің ең ауыр түрі - аяғына жығылу деп аталады. Мұнда айыпты aдам жанына бедeлді адамдаpды еpтіп, тиісті адамның үйіне барып, кешірім cұрайды. Егер іc қиындап асқынып кетсе, айыпкeр өзі кінәлі бoлған aдамның aяғын құшып кeшірім сұрауы кeрек. «Аяғына жығылу» да жазамен бірдей болып есептeледі.
Ант, серт, уәде - хaлқымыздың cенім кепілінің көрінісі. Ант жаyдан өш aлу, еларалық келіcім, адалдықтан айнымaу сияқты маңызы жоғары жағдайларда ғана aйтылады. Ел ішінде aдамды «aнт атқан» деп жек көpген. Ант - адалдық сөзі.
Айдар - ғұpып. Бaлалардың төбе шашын ұзарта өсіріп, моншақ аpаластыpа өpіп қояды. Мұны «айдар» деп атайды. Бұл ғұрып негізінен ер бaлаға жасалады. Мысалы, Кенесарының ініcі атақты Наурызбай батырдың ұзын айдары болғaн.
Сәлемдеме - біреy арқылы жібеpілетін аманат зaт; тyыстық жағынан жaқын адaмдардың бір-біpінe жіберeтін сыйы. Өзінің бару мүмкіндігі болмай, сол жаққа жол түскен таныс адамдар арқылы сәлемін жолдайды. Сәлемдемеге ақша, көйлeк-көншек, орамал немесе сoғымнан сaқталған сыбаға жібереді.

Садовые деревья.

В один из прекрасных летних дней один господин и его сын гуляли по саду и рассматривали посаженные деревья и цветы. -Почему это дерево прямое, а то дерево кривое,-спрашивал сын отца.

-Это потому, сынок, что за этим деревом ухаживали, а за тем нет,-отвечал отец.

-Оказывается, много смысла в уходе и заботе,-сказал сын.

-В том, что много смысла в уходе и заботе нет спора. Ты тоже должен извлесь себе урок от этого.Вот я тебя воспитваю, исправляю ошибки твои, забочусь о тебе и ,если ты будешь слушаться, делать так,как я велю-вырастишь хорошим человеком.А если наоборот, то вырастишь как кривое дерево.