Мәтінді оқып, мәтін бойынша төрт проблемалық сұрақтар құрастырып жазыңыз. Экологияны ірі кәсіпорындар бүлдіреді

Қоршаған ортаны қорғау саласында қоғамды толғандырып отырған мәсе¬лелердің бірі – өн¬діріс орындарынан алынған эко¬логиялық төлемдердің көп бөлігі қор¬шаған ортаны қорғауға емес, бас¬қа бағыттарға жұмсалуы. Сон¬дай-ақ кәсіпорын¬дарды «жасыл» технология енгізуге, өндірістік қал-дықтарды қай¬та өңдеуге ынталандыру өз шешімін тап¬қаны жөн...

Былтырғы 28 қарашада Сенат¬тың Аграрлық мәселелер, таби¬ғатты пайдалану және ауыл¬дық аумақтарды дамыту коми¬тетінің ұйымдастыруымен «Тұр¬¬мыстық және өнеркәсіптік қал¬дық¬¬тарды жинау және өңдеу» тақырыбында Үкімет сағаты өткізілген-ді. Онда біраз мәселе қаралған еді. Сенаттың Аграр¬лық мәселелер, табиғатты пай¬далану және ауылдық аумақ¬тарды дамыту коми¬тетінің мүше¬сі, сенатор Әбдәлі Нұралиев сол жиында қаралған мәселелер жөнінде қысқаша былай деп еске алады: «Министр сенаторларға Қазақстанның «жасыл эконо¬микаға» көшуі жөніндегі тұжы¬рымдама аясында 2030 жылға қарай елдегі қалдықтарды өңдеу үлесі 40%-ға, 2050 жылға қарай 50%-ға дейін жеткізілуге тиіс екенін хабарлады. Өз сөзін¬де Сенат Төрағасы Дариға Назар¬¬баева тұрмыстық және өнер¬кәсіптік қал¬дықтарды жинау, кәдеге жарату және қайта өңдеу мәселелерін шешу ісіне баса назар аударып, экологиялық проблемаларды шешу үшін, қатты тұрмыстық қалдықтарды қайта өңдеу және кәдеге жарату бойынша мемлекеттік бағдарламаны әзірлеу қажеттігін жеткізді. Соны¬мен қатар Д.Назарбаева Қазақ¬стан аумағында орналасқан радиоактивті қалдықтар проблемасын өз алдына жеке қозғады. Ал Сенаттың аталған комитетінің төрағасы Әли Бектаев өз сөзін¬де елімізде өндірістік және тұр¬мыстық қалдықтар бойынша мониторингті, қайта өңдеуді және кәдеге жаратуды қамтитын қалдықтарды басқарудың кешенді жүйесі іс жүзінде жоқ екенін атап өтті. Бұл елдің тұрақты дамуына кедергі келтіретін жайт...».

Б) Мәтіндегі көтерілген мәселені 3-4 сөйлеммен жазыңыз.

Президент болғым келеді

Біздің еліміз жыл сайын 1 желтоқсанда Қазақстан Республикасының Тұңғыш президент күнін атап өтеді. Өйткені 1991 жылы 1 желтоқсанда Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев ҚР президенті болып сайланды. Бұл сайлауға бүкіл халық қатысты.

Н. Назарбаев жетекшілігімен Қазақстан тәуелсіз ел болды. Халық оған «Елбасы» деген атақ берді.

Тұңғыш Президент күні халықтың елбасына деген сый құрметі мен сенімін білдіреді.

Қазақстан Республикасының өзіндік рәміздері бар. ҚР Президентінің омырауға тағатын белгісі, байрағы бар. Ол оларды өзімен бірге шет елге шыққанда алып жүреді.

ҚР Президентінің мемлекеттік наградалары бар: Алтын Қыран ордені, Халық қаһарманы атағы, Қазақстанның Еңбек Ері атағы бар. Мен өз елімнің Президентін мақтан етемін Менің президентім дана адам. Сол кісіні бағалап, еңбектерінен үлгі аламын. Өскенде менде елге қамқор болғым келеді.

Егер мен президент болсам туған еліме, байтақ жеріме, халқыма, ата әжеме, әке шешеме, бауырларыма тек қана бейбітшілік сыйлар едім. Бейбітшілік болса, барлық жерде бақыт орнап, тыныштық болады. Яғни президентіміз Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев атамыз сияқты ақылды, дарынды, төзімді боламын.

Мен ауылда атам мен әжеммен тұрамын. Ауылдардың жағдайларын біліп өз көзіммен көріп келемін. Ауылда жарықтың өшпеуін, судың тоқтамауын қадағалап, малдардың шөпсіз қалмауын қарап, ауылды өркендетер едім. Мектептерде балалардың жақсы оқып, тек қана 4-5 ке оқу үшін жағдай жасаушы едім. Мектептерге интерактивті тақталар, ноутбуктар, планшеттер, жаңа жиһаздар, музыкалық магнитофонмен микрофондар алып берер едім. Жақсы оқыған бала, болашақта жақсы маман болады. Елімізді көркейтеді. Маман ретінде олар болашақта елімізде түрлі зауыттар мен фабрикалар ашып, түрлендіреді. Тағы да елімізді көркейту үшін ағаштар мен гүлдер отырғызар едім.

Атам маған әрқашан егер атынды елге танытқын келсе, алма ағашын өсір дейтін. Сондықтан қаншама көп ағаш отырғызып, мен елге танымал болғым келеді. Өскенде еліміздің танымал жұлдызы боламын. Президент сияқты әнші, домбырашы, елімнің қамын ойлаймын. Сондықтан мен мектепті жақсы оқып жатырмын. Мектепті жақсы оқып аяқтаған соң консерваторияға оқуға түсемін. Мен әрине жақсы оқысам, атым елге танымал болады. Бар өнерімді еліме арнап, жарық жұлдыз болуға талпынамын. Өзімді оқытып жатқан ұстаздарыма көп рахмет айтамын. Өйткені ол кісілер маған ерінбей білім береді. Ұстаздарым мен ата анамның, елімнің арманы болашақта жүзеге асырамын деп уәде беремін.

"Компьютермен жұмыс жасау зиян" тақырыбында диалог.

- Сәлем, Әсем!

- Сәлем, Болат! Қалайсың?

- Жақсымын, сен ше?

- Менде де бәрі жақсы, достым. Бүгін тағы компьютерлік ойындар ойнаймыз ба?

- Жоқ, одан да саябаққа барып ойнайық.

- Неге?

- Біз бүгін информатика сабағында компьютердің зияны туралы өттік. Компьютерде шамадан көп отырсаң, денсаулығыңа, ойлау жүйеңе зиян келтіреді. Білесің бе, Әсем, әр 20 мин сайын көзге жаттығулар жасау керек. Монитор мен адамның арақашықтығы да сақталуы керек екен. Біз тіпті дұрыс отырмайды екенбіз ғой.

- Мәссаған! Жарайды, онда түсте саябақта кездесейік.

- Жарайды, кездескенше!

Қаратпа сөздер: Әсем, Болат, достым.