Неге шалкиіз жанашыл жырау​

Мағауин Мұхтар Мұқанұлы 2.2.1940, Шығыс Қазақстан облысы Аягөз ауданы — жазушы, әдебиет зерттеушісі, ғалым. Мемлекет сыйлығының лауреаты (1984), Қазақстанның халық жазушысы (1996). ҚазМУ-ды (1962), осы университеттің аспирантурасын бітірген (1965). 1965 — 86 ж. «Қазақ әдебиеті» газетінде бөлім меңгерушісі, «Жазушы» ба Жалын» альманағында бас редактордың орынбасары, Әдебиет және өнер институтында, ҚазПИ-да аға ғылым қызметкер, доцент, «Жазушы» ба бас редактор қызметтерін атқарған. 1988 жылдан «Жұлдыз» журналының бас редакторы. «Кешқұрым» атты тұңғыш әңгімесі «Жұлдыз» журналында жарияланды (1964). Соғыстан кейінгі ел өмірі бейнеленген

«Ақша қар» (1969);

«Бір атаның балалары» (1973);

«Қияндағы қыстау» (1977);

«Көк кептер» (1979) әңгіме, повестер жинақтары мен;

«Көк мұнар» (1971);

«Шақан шері» (1984).

романдары басылып шықты. Қазақ халқының көрші мемлекеттермен дипломатиялық қарым-қатынасы тарихи-көркемдік тұрғыдан тұңғыш рет суреттелген «Аласапыран» тарихи дилогиясы 1981—83 ж. жарық көрді. Романда қазақ ордасын Тәуекел хан басқарған тұстағы (16 — 17 ғ-лар) қоғамдық-әлеуметтік жағдай көрініс тапқан. Хан мұрагері Ораз-Мұхаммед пен оқымысты Қыдырғали Жалайыридың, Едіге би ұрпағы Петр Урусовтың көркем бейнелері сомдалған. Томан би, Манақ батыр, Ділшат, Ай-Шешек бегім, секілді кейіпкерлерді суреттеу арқылы қаламгер Ораз-Мұхаммед тұлғасын даралай түседі. Романда көшпелі тұрмыс көріністері, аңшылық, саятшылық сынды ұлттық дәстүрлер көрініс тауып, Қазақ хандығының Ресей, Иран, Бұқар, Сібір хандықтарымен өзара қатынастары, ішкі-сыртқы саяси жағдайлары сипатталған. Жазушы шығармаларында 20 ғ-дағы ауыл, қала тұрмысы, түрлі әлеуметтік топ өкілдерінің тағдыры психология-философия тереңдікпен көркем бейнеленген. «Қобыз сарыны» (1968) монографиясында хандық дәуірде өмір сүрген ақын-жыраулар шығармаларын (15 — 18 ғ-лар) жүйелі түрде талдады.

1. Бірінші байлық – денсаулық,
екінші байлық – ақ жаулық,
үшінші байлық – бес саулық".
(Первое богатство – здоровье,
второе богатство – семья,
третье богатство – наличие скота) .

2. Оқымаған бір бала,
Оқыса екі бала.
(Ребенок, который не учится, – один ребенок;
ребенок, который учится, – два ребенка) .

3. Жолдасың соқыр болса,
Сен де бір көзіңді қысып қой.
(Если друг твой слепой,
и ты один глаз свой прикрой) .

4. Дұшпаныңнан бір сақтан,
Жаман достан мың сақтан.
(Врага остерегайся один раз,
плохого друга тысячу раз) .

5. Қырық кісі бір жақ,
Қыңыр кісі бір жақ.
(Сорок человек заодно,
один упрямец – сам по себе) .

6. Білек бірді, білім мыңды жығады.
(Сильный победит одного, ученый тысячу) .

7. Мың малың болғанша, бір балаң ғалым болсын.
(Чем овец тысячу иметь, лучше одного сына учёного иметь) .

8. Мың жолдас жақсы,
Мың жолдастан бір дос жақсы.
(Хорошо иметь тысячу друзей,
а еще лучше – иметь одного верного друга) .