"Батыр Баян" поэмасы
1 - тапсырма.
1 – сұрақ. Батыр Баян монологіндегі риторикалық сұрақтардың қолданысын талдаңыз.
1.

2.

2 – сұрақ. «Қозым», «марқам» сөздері троптың (метафора, эпитет, теңеу т.б.) қай түрі екенін анықтаңыз және автордың қолдану себебін талдаңыз.

2 – тапсырма. Мағжан Жұмабаевтың «Батыр Баян» поэмасынан берілген үзіндіден аргумент келтіріп, «Ноянды өлтіруге Батыр Баянды не итермеледі: ел намысы ма, әлде махаббат жолындағы қызғаныш па?» тақырыбында эссе жазыңыз. Сөз саны: 100

Ісімді мынау ағат немен жабам?
Қарабет болдым алаш баласына,
Ер дер ме енді мені Абылай данам?!
Тәтті бал, балауса тал жас сұлуды
Көр болғыр, екі көзім, көрдің неге?
Қозымды қас дұшпандай қудым неге?
Майысып Ноян қалқам, ерке марқам,
Қасқиып қарсы алдымда тұрдың неге?
Бауырыма тас жүрегім жібімеді-ау,
Бір ата, бір анадан тудым неге?
Салдырып шіріп қалғыр саусақтарым
Қанымен өз қозымның жудым неге?
Күнәсіз екі жасты өлтіргенше,
Өлмедім ішіп уын удың неге? Жоқ, әлде, жоқ... жоқ... Әлде...
Өлтірдім бе,
Інімді алты алаштың намысы үшін?!

Арқамдай жер жүзінде жер бола ма?
Айбынды алашымдай ел бола ма?
Інісі Ер Баянның жасық Ноян
Атадан азып туған дер болар ма?
Құл болса бір қыз үшін балдырғаны
Алашқа бұдан да ауыр шер бола ма?!
Дариға, жұбанамын жел ойменен,
Тартпадым сұм садақты бұл ойменен.
Тандырған мені есімнен ғашықтық қой,
Бір тынбай сұр жыландай жаным жеген.
Ел беті енді маған болсын арам,
Алашым, аттанамын, жауыңда өлем!» –

Абай-аудармашы
Барлыгымыз казактын улы акыны Абай жацлы билемиз. Алацда аркайсысымыз Абайдын бул омирде жалгыз болганын билмецмиз. Ол озине ози сиякты кози ашык, окуга деген ынтасы бар жанды издеди. Алайды оны казактын сахарасынан тарпаса да, орыс халкынан таба алды. Абацдын орыс достары коп болган, жане сол кисилердин аркасында Абай орыс адебиетимен, Пушкин,Крылов,Лермонтовпен таныс болды. Пушкиннын жазган енбектери. Абайга ерекше асер калдыргандыктан-олоны ози гана билип койгысы келген жок, баска казак жастары да, мына биздин де билгенимизди калап, казак тилине аударды.

Әдеби жанрлар (фр. genre - түр, тек, жанр) – ауызша және жазбаша шығармалардың көркем даму процесінде қалыптасады. Шығарма жанры дәстүрлі түрде мынадай негізгі белгісі бойынша анықталады - бір жанрдағы шығармаларды біріктіретін және айтарлықтай тұрақты, әрі тарихи қайталанатын сипаттағы мазмұнына, құрылысы мен түріне қарай.

Көркем шығарманы кеңінен танып білу жанрлар сериясын тудырады. Атап айтар болсақ, тарихи, отбасылық-тұрмыстық, детективтік, ғылыми-фантастикалық және т.б. келтіруге болады. Мұның барлығы көркем шығарманы кеңінен таңып білудің жемісі. Шығарманың танымдық мазмұны көбінесе романның, повестің және әңгіменің немесе пьеса мен көріністің, өлеңнің жеке немесе топтық портреттің жанрлық ерекшеліктерін айқындайды. Суреткердің идеялық-психологиялық бағалау ұстанымы апологиялық және сырттай объективті, ирониялық болуы мүмкін болғандықтан, бірқатар жанр түрлері туындайды. Оларға тоқталар болсақ, әдебиеттегі ода – баллада – эпиграмма – памфлет осының нәтижесі. Сонымен қатар, олардың әрқайсысында өнердің басқа түрлеріне қарағанда жанрлық мүшелену қатынасында өзгешелік бар, яғни өнердің түрі (мысалы, фольклорлық поэзия және әдебиет, поэзия және проза) мен тегіне (мысалы, әдебиеттегі эпос, лирика, драма) қарай бөлінісінде. Көркем шығарма дифференциясындағы олардың қарым-қатынасын зерделеу тұйыққа тірелуде. Өйткені, «Жанр», «Түр», «Тек», «Әр түрлілік» терминдері осыған байланысты нақты анықтамасын тапқан жоқ. Осының салдарынан, оларды қолданыста бірінің орнына бірін пайдалану жалғасуда.