Первыми тюркскую письменность начали изучать - …. 1.2 – 1.3. Самым крупным образцом тюркского руническго письма являются памятники, сосредоточенных в бассейнах рек …………. и ……………….
1.4. Первый оттиск ксилографии на тюркском языке относят к началу ………………… века.
2.1. Посланники тюркского каганата доставили в Византию письмо, написанное:
А) скифскими письменами 
Б) согдийскими письменами
С) иероглифами
D) санскритом
Е) уйгурскими письменами
2.2. В 582 году среди курганов была воздвигнута стела о деянии первых тюркских каганов. Эта стела получила название:
А) Кашгарской
Б) Бугутской
С) Каргалинской
D) Сакской
Е) Уйгурской
2.3. Наиболее известные памятники рунического письма – стелы в честь:
А) Бильге кагана и Кюльтегина
Б) Мукана и Сулука
С) Учлика и Сакала
D) Касыма и Жаныбека
Е) Бухар жырау и Истеми
2.4. Какой учёный первым начал исследовать тюркские письмена?
А) Морган
Б) Радлов
С) Томсон
D) Платон
Е) Шампольон 
2.5. Что в переводе с готского означает слово руна?
А) великий, могучий
Б) магия, волшебство
С) письменность, буквы
D) тайна, секрет
Е) сокровенное сказание
2.6. Как звали тюркского посла, который привёз в 568 году послание к императору Византии?
А) Истеми
Б) Тардуш
С) Алибек
D) Касым
Е) Маниах
​

Ұнағанын ал

Ғалымдар арасында климаттың өзгеру барысы туралы ортақ пікірлер жоқтығына қарамастан, сарапшылардың жалпы пікірі климаттық өзгерістің салдары жағымсыз болуы мүмкін дегенге келіп саяды. Мысалы, 1980 жылдан 2011 жылға дейін Еуроодақ елдерінің экономикасына тигізген тасқынның жалпы шығынын саралаған сарапшылар келген зиян­ды 90 миллиард еуроға тең деп бағамдады.

Осыған байланысты әлемдік ғылымда зерттеудің басым ба­ғытын қоршаған орта климатына бейімдеуге назар аудару­ болып отыр. Ең бастысы, бұл басқа салаларға қарағанда, та­би­ғи-климаттық жағдайларға және азық-түлік қауіпсіздігін қам­тамасыз етуші ауыл шаруашы­лығына тікелей байланысты.

Климаттық өзгеру

Халықаралық зерттеулер көрсеткіші бойынша, әлемнің кейбір аймақтары, сонымен қоса Орталық Азия, басқаларға қарағанда, климаттық өзгерістерге ұшырауы әбден ықтимал. Оның ішінде, Қазақстанның климатына әсер етіп, онсыз да толыққанды қолдауды қажет етіп отырған ауыл шаруашылығын күнкөріске айналдырған аймақтарға үлкен зиян келтіруі әбден мүмкін. Бұл аймақтардағы өнімнің босқа ысырап болуының 70 пайызы тікелей ауа райымен байланысты Ал, кейбір аймақтарда жағымсыз ауа райы салдарынан алынған өнімнің 50-70%-ға дейіні қолдануға жарамсыз болып қалып отыр.

Нұрсәуле рсалиева, қ.а.ясауи атындағы хқту тіл маманы нұрсәуле рсалиева мақсұтқызы зерттеу жұмыстарын і.есенберлиннің «көшпенділер» трилогиясының ағылшын тіліндегі аудармасына арнап, шығарманың орыс тіліндегі және орысша нұсқасынан жасалған ағылшын тіліндегі аудармаларының қазақ атына келтіретін залалды тұстарын таразыға салып, оның салмағының қаншалықты батпандап тереңде жатқанын ағымдағы баспасөз беттерінде баяндап келеді. бүгінгі ұсынылып отырған мақала да осы бағытта жасалған ізденіс нәтижесі. мұнда автор трилогия аудармаларының көркем шығарма аудармаларына қойылатын талаптар деңгейінен көріне алмайтынын  нақты ғылыми дәйектерге негіздей дәлелдейді. мақала “сын: уақыт және қаламгер» деп аталатын қазақстан жазушылар одағының 2007 ж. алғаш жарық көрген әдеби-көркем сын басылымының тұсаукесер санында жарияланды қызыл империяға құлдық ұрған аударма (і.есенберлиннің “көшпенділер” трилогиясының орыс, ағылшын тілдеріндегі және орысша нұсќасы бойынша жасалған өзге тілдердегі барлыќ аудармаларын жарамсыз