Сабақтың тақырыбы: Мұхтар Әуезов қазақтың ұлы жазушысы
М.О.Әуезов
Мухтар Омарханұлы Әуезов 1897 жылы
28 қыркүйекте Семей облысы Абай
ауданында дүниеге келді. Әкесі Омархан,
Атасы Әуез де хат танитын, сауатты.
салшкалы аламшар болған. Мұхтар атасы
Әуездің, жесі Дін әсілін тәрбиесінде
бол ан. Атасы Мұхтардың сауатын
а іншелен емес, Абай атен теріме
ен л ІІ.
Жастайынан Абай өлендерін жаттап өсті.
Баа. А NIүхтар Абай рухымен ер жетті. Ал
кешін барлық өмірін Абанга аралы. Абан
Жоты» эпопеясын жазды.
І.Әуезов гама жау шы.
Бала N 1арды қариялар «Қоңыр козы»
Іe aІ ТІ.
1. Беріш ен деректерге сүйене отырып, МӘуезов туралы окы.
2. Жоспар құр- состав план по тексту
4 баты
1.
2​

Ұлыстың Ұлы күні
Ұлыстың Ұлы күні – «Наурыз» мерекесімен байланысты концептуалды ұғымдардың бірі. Ұлыстың ұлы күні деген сөз орамындағы Ұлы күн, Жылдың бас күні. Ең абзал, ең мәртебелі болып ұғынылғандықтан қазақтар Ұлы күн деп атаған. Ал ұлыс сөзі жұрт, ел, халық білдіретін жиынтық ұғымның атауы. Ұлыс оң болсын дегендегі ұлыс осы аталған мағынаны білдіреді. Қысқасы, сөз бір-бірімен байланысып, тіркесіп барып «Наурыз» мейрамы дегенді білдіреді. Мәшһүр Жүсіп: «Қазақта Наурыз деген кісі аты болған. Келін-кепшіктер атай алмай «Ұлыс күні» деп, Ұлыстың ұлы күні деп кеткен. «Ұлыс» - Түркінің ата-бабаларынан қалған ескі тіл. Біздің қазақта Ұлыстың ұлы күні – «Наурыз» - дейді.

Наурыздама тойы – «Наурыз» мерекесіне қатысты негізгі ұғымдардың бірі, наурыз көжеден басқа. Әдетте, ел ішіндегі аса бай, дәулетті адамдардың наурызды той қылып өткізуін наурыздама дейді. Наурыздама тойы бір аптаға созылып, сегізінші күні тойға келгендер тарай бастайды. Арқа еліндегі дәулетті Тәтидің наурыздама тойын өткізген деп, арғынның атақты биі Едігені жүз кісісімен күткендігі жөнінде Мәшһүр Жүсіп жазбаларында мынадай дерек бар: Сіз бір жақтан бір жаққа бара жатқан жолаушы емессіз, әдейін наурыздама қылдыра келдіңіз! Ұдайымен сегіз күн қылмаған соң, мұның қылуға не сәндігі бар?! – деп, сегіз күн күтіп, сыйлап, бір күнінен бір күнін асыра беріпті.

Тәти мырза алдырған түлкілерінің ішінде бір қара түлкісі бар, наурыздаманың үстінен келіп қалыпты. Қара түлкі алдырып келгеніне бір қуанып, «Наурыздама қылдырамын!» - деп, Едігенің келгеніне қуанып:

«Бұл наурыздама Баяудікі болды. Мен ұрғашы наурыздамасына ортақтаспаймын!» - деп, басы Едігенің өзіне түйе бастатқан тоғыз, онан кейінгісіне: біріне ат, жүз кісіден бір кісіні құр қойған жоқ. Ең аяқ атшыларға бір-бір матадан үлестіріп: - Міне, менің наурызым! – деп, сый қылыпты.

Міне, сондай жақсы күнде тасып кетіп алған дуа ұрпағынан Шорман шығып, Мұса шығып, байлық, беклік таласа қоса шығып, жалпақ Сүйіндікке құт ауыл, ұйытқы ауыл болып тұр. Бұл күндегі пәленшекем, түгеншекемнің пейіліне қарағанда, тағалы торы тай ұстап тұра алмайтұғын пейіл бар. Атасына, бабасына тиген осы екен. Оңған, ілгері басқан біреуді: «Шіркін атасына, бабасына дуа тиген тұқым ғой!» - дейді.

Халықтың Наурыз мейрамындағы салт-ғұрыптардың бір алуаны табиғатпен «тіл табысу», оны қасиеттеу мағыынасында болса, енді бір алуаны адамдар арасындағы этикалық-моральдық қатынастарды реттеу, нормаларын нығайту, жолға қою мақсатына бағытталады. Жүректе // көңілде өткен күннен дақ, реніш, өкпе-қалдықтың қалмауы, бұларды дер кезінде жүректен // көңілден кетірмесе, аяғы араздыққа, дау-жанжалға, қатыгездік пен қастандыққа апарып соқтырады. Сондықтан Наурыз мейрамында кешірім сұрау, кешіру тәрізді адамгершілік акциясы өткізілген. Мұның өзі жүректі таза ұстау, кір шалырмаудың халық ұғымында соншалықты маңызды екенін көрсетеді.

Қазақтың этнографиялық категориялар, ұғымдар мен атауларының дәстүрлі жүйесі. Энциклопедия. – Алматы. РПК «СЛОН», 2013. 4-том. 489-490-бет.

12 Наурыз 2015 ж.

Отбасы салт-дәстүрлері
отбасы! бұл сөздің мағынасы тереңде жатыр. әсіресе отбасы қылықтары, отбасы дәстүрлері, отбасы ережелері. солардың ішінде ең көп қарастырылатын отбасы дәстүрлері. отбасыда алғаш рет бала туған жағдайда бала үшін ырым жасайды. одан кейін оны қырық күннен шығарады. бала бір жасқа толған кезде ақырындап жүре бастайды. сол кезенде баланың тұсауын кестірткізеді. баланың тұсауын желаяқ, ақылды адам кестіреді. себебі кескен а да ұқсап кетеді деген үміт бар. содан соң баланы бесікке жатқыздырады. бұл салтты бесікке жатқыздыру деп атайды. баланы бесікке жатқыздырғанда арнайы бесік жырын айтады. балаға алты жас тола бастағанда оның тілін ашады. бұл дәстүрді тілашар дейді. одан кейін ьала өсіп азамат болған кезде оны үйінен алыс жақтарға қонақтауға шақырады. осы жағдайда баланың үйінен алысқа ұзақтауын қоштасу дейді. ержігіт он сегіз-жиырма келген кезде өзіне болашақ жарын таңдайды. сол кезде қыз ұзату, келін түсіру, құда түсу, беташар салттары алдынғы жоспарға қойылады.жалпы, тоқсан ауыз сөздің тобықтай түйіні отбасындағы салт-дәстүрлер мәселесі күрделі кезең.