4-тапсырма. Мәтінді алдыңғы мәтінмен байланыстырып, ортақ ойды анықтаңдар. Мәтін мазмұнынан автордың ойын бөліп алып, бағалаңдар.
Ертеде қағаз болмағандықтан, сол заманның данагөй адамдары ва
елі мен жерінің бостандығы үшін күрескен, қол бастаған ержүрек,
басшылардың ерлік істерін сына жазуымен тас бетіне түсірген. Тас
Орхон-Енисей өзендері бойынан табылған тас ескерткіштер Түрік
қағанаты дәуіріндегі ел басқарушы Білге қағанның інісі, ержүрек
батыр Күлтегіннің және қағандар кеңесшісі Тоныкөктің құрметіне
4-топ. Көне түркі
бетіне қашап жазылған жазулар бәрінен де жақсы сақталған,
қойылған ескерткіштер еді.
Бізге белгілі үш жазба бар. «Кіші жазуды» Білге қағанның өзі
ғұлама бәдізші Иоллын
жаздырған, ал оны тасқа қашап жазған
тегін. «Үлкен жазуды» да Білге қағанның өзі таңбалатып, інісі
Күлтегін батырға арнаған. Үшінші жазба - Тоныкөк дананың өзі
шығарған жыры. Бұлар VII ғасырда әрбір әрпі тасқа қашап жазылған
көне түркі тіліндегі тұңғыш жыр-дастандар болатын.
«Сен білесің бе?» энциклопедиясынан
5-тапсырма. «Түркілердің көне жазбасы» деген тақырыпта кластер түзіңдер,

Түркілердің
көне жазбасы​

Бұл нәрсені білу қажет жәнеде біліп қана қоймай маған тоқуымыз қажет.

Абай 31-қара сөз

Естіген нәрсені ұмытпастыққа төрт түрлі себеп бар: әуелі - көкірегі байлаулы берік болмақ керек; екінші — сол нәрсені естігенде я көргенде ғибрәтлану керек, көңілденіп, тұшынып, ынтамен ұғу керек; үшінші — сол нәрсені ішінен бірнеше уақыт қайтарып ойланып, көңілге бекіту керек; төртінші - ой кеселі нәрселерден қашық болу керек. Егер кез болып қалса, салынбау керек. Ой кеселдері: уайымсыз салғырттық, ойыншы-күлкішілдік, я бір қайғыға салыну, я бір нәрсеге құмарлық пайда болу секілді. Бұл төрт нәрсе - күллі ақыл мен ғылымды тоздыратұғын нәрселер.

дегенде осыны естен шығармау қажет

Қазақ арулары сұлулығымен, ибасымен, ісмерлігімен ғана емес, ержүректігімен, батырлығымен де аты шықан. Сақ патшайымы Томирис пен бертіндегі Әлия мен Мәншүк, одан да бері Ләззат пен Сәбираға дейін де талай батыр арулар болған.

Айбике ару

Айбике ару Абылай ханның жау тылындағы барлаушыларының басшысы болған. Оның қоластында бірнеше тыңшы, барлаушылары болған. Ол ұзақ жылдар бойы «қолға түскен күң» бейнесіне еніп, қалмақ қонтайшысының ордасында күтуші болады. Жаудың күші мен шапқыншылық ниеті туралы Абылай ханға, Қаракерей Қабанбай мен Қанжығалы Бөгенбай, Шақшақұлы Жәнібек пен Қыпшақ Тілеулі батырларға астыртын құпия хабарлар мен мәліметтерді жеткізіп отырады.

Ержүрек қыз Айбике қалмақ тілін өте жетік меңгерген екен. Оның үстіне Тарбағатай мен Алтайдың таулы өңірлерінде, Зайсан мен Марқакөл маңында кез келген уақытта атпен адаспай жол тауып жүре беретін “жер шолғыш” қасиеті де бар екен. Айбике ару Жоңғар мемлекеті құлағаннан кейін өз еліне аман-есен оралады.

Гаухар батыр

Қазақ пен қалмақ арасындағы соғыс кезінде ерлік істерімен ел есінде қалған қазақ батыр әйелдерінің бірі – Гаухар. Ол атақты Қаракерей Қабанбай батырдың жан жары, Бәсентиін Малайсары батырдың туған қарындасы. Қабанбай батырдың қауіп-қатерге толы сансыз жорықтарында Гаухар ана ерекше табандылықпен қанды шайқастарға қатысқан. Қабанбай мен Гаухардың тұңғыштары Назым да өзінің ерлік істерімен тарихта аты қалған.