Кто может решить по быстрому на казахском
1941-1945 жылдары болған Кеңес Одағы мен фашистік Германия
арасындағы соғыста талай жан қыршынынан қиылды.
Міне, осы соғыста ерен ерлігімен көзге түсіп, мерт болғаннан кейін
Кеңес Одағы батыры атанған қаршадай қазақ қызы Әлия
Молдағұлова 1924 жылы Ақтөбе облысының Қобда ауданында
дүниеге келген. 1943 жылдың қарашасында Әлия Холм түбінде
немістерден «тіл» алу мақсатында жүргізілген барлау соғысына
қатысқан. Қаңтардың қақаған аязында қырғын шайқаста 19 жастағы
өрімдей қыз жаңбырша жауған оқтың астында сиреп сиреп қалған
қаруластарын 6 рет шайқасқа өзі бастап шыққан. 1944 жылы 14
қаңтарда Новосокольники ауданына қарасты Казачиха деревнясын
азат етуде Әлия Молдағұлова ғасырларға жалғасқан аңыз қалдырды.
Ерен ерлігімен тарих беттеріне есімі алтын әріппен өрілген
тағы бір қазақ қызы – Мәншүк Мәметова. Ол 1922 жылы Орал
облысы ,Орда ауданы. Жасқұс ауылында дүниеге келген.
Соғыс басталғанда ол медицина институтында оқып жүреді.
1942 жылы өзі сұранып майданға кетіп, 21-атқыштар дивизиясында
болады. Әскери өмірге Мәншүк тез үйреніп, пулемет атуға
машықтанады. Қарудың тілін жетік меңгерген Мәншүк 21-
гвардиялық атқыштар дивизиясының «ең жақсы пулемет атқышы»
атағына да ие болады. Невель қаласын қорғау кезінде Мәншүк
ақырғы оғы таусылғанша жауды жер жастандырып, ерлікпен қаза
табады.
1-тапсырма. Мәтін мазмұнына сай мақалды белгілеңіз. [1]
A. Батырға оқ дарымайды, батылға жау жоламайды.
B. Ерлік білектен емес, жүректен
C. Ер салмағын ел көтереді, ел салмағын жер көтереді.
2-тапсырма

Төмендегі тұжырымдарды мәтін мазмұны бойынша қойыңыз [2]
Тұжырымдар Реті

Мәншүк Невель қаласын қорғауда қаза табады.
Өрімдей жас қыз қаруластарын шайқасқа өзі бастап шығады.
Мәншүк 1942 жылы майданға аттанып, атқыштар дивизиясында
пулемет атуға машықтанады.
Әлия Холм түбінде барлау жұмыстарына қатысқан.

Мыржакып Дулатулы,Білмеске сөзін қор боп кететинин айтты
Абай Баланың жақсысы қызық, жаманы куйік екенин айтты.
Төле би,қарап отырғанша , бір нарсеге жарап отыру туралы  ақыл айтты

 

1) -Төле би,қарап отырғанша , бір нарсеге жарап отыр,-деп ақыл айтты

2)Абай былай деді:"Баланың жақсысы қызық, жаманы куйік"

3)-Білмеске сөзін қор боп кетер,-деді Мыржакып Дулатулы.

 

ол оң жағында тұрған қызыл көйлекті сары баладан,онын ким екенин сурады.

Ғалымжан күлімсіреп,оның әуелі өзінің қонағы болатынын айтты.

Балалар қуанып,өздерінің жеңіске жететінін айтты.

 Сəбит,адейы амандаскалы келгенин айтты

 

Балалар қуанып:《Біз əлі жеңіске жетеміз!》деді. 2. Сен əуелі менің қонағым боласың!-деді Ғалымжан күлімсіреп. 3. Əдейі амандасқалы келдім,- деді Сəбит. 4. Сенің есімің кім?-деп сұрады ол оң жағында тұрған қызыл көйлекті сары баладан

Жай сөйлем құрамы мен құрылысына қарай бірнеше түрге бөлінеді. Сөйлемде тұрлаусыз мүшелердің болу, болмауына қарай жалаң сөйлем және жайылма сөйлем болып бөлінеді. 
Жалаң сөйлем - тұрлаусыз мүшелер болмай, тек бастауыш пен баяндауыштан құралған сөйлем.

Жайылма сөйлем - тұрлаулы мүшелермен қатар тұрлаусыз мүшелер де бар сөйлем.

Сөйлемде бастауыштың болу, болмауына қарай жақты сөйлем, жақсыз сөйлем болып бөлінеді. 
Жақсыз сөйлем - бастауышы бар кейде айтылмай тұрса да, бастауышын баяндауышы арқылы табуға болмайтын, баяндауыштың өзі ғана сол сөйлемге ұйытқы болатын жай сөйлем түрі. 
Жақсыз сөйлемнің баяндауыштары мынадай тұлғада келеді: 
1. –қы, -кі, -ғы, -гі жұрнақты қалау рай етістікке бол көмекші етістігі тіркесіп келеді: айтқысы келді. 
2. Тұйық етістікке керек, жөн, мүмкін, тиіс сияқты сөздер тіркесіп келеді: баруы керек, айтуы тиіс т.б. 
3. –ып, -іп, -п жұрнақты көсемшеге бол (көбіне болма тәрізді болымсыз түрінде) көмекші етістігі тіркесіп келеді: айтып болмайды, ұғып болмайды. 
4. Баяндауыш құрамында бастауыш тұлғалы сөзі бар, бірақ сөйлем мүшелеріне жіктеуге келмейтін тұрақты тіркестерден болады: шек сілесі қатты, шарасы қалмады.

Толымды сөйлем - сөйлемде ойға қатысты айтысуға мүшелері түгел жай сөйлемнің түрі. 
Толымсыз сөйлем - айтылуға тиісті тұрлаулы я тұрлаусыз мүшенің бірі түсіп қалған жай сөйлемнің түрі. 
Мысалы: Кәлен бір ытқып сыртқа шықты. Күпі сыртынан қайыс белбеуін буып алды. Көзінен жасы ыршып кетті. Осы үш сөйлемнің алдыңғысы – толымды cөйлем, өйткені оны сөйлем етіп тұрған баяндауышы (не істеді? - шықты) да, бастауышы (кім шықты? – Кәлен) да бар және сөйлем білдіретін ойға қатысты пысықтауыш (қайда шықты? – сыртқа және қалай шықты – бір ытқып ) та жұмсалған. Сондықтан бұл - толымды сөйлем. Екінші сөйлемде баяндауыштың (не істеді? – буып алды) иесі бастауыш жоқ, сөйлемде түсіп қалған, бірақ оны табуға болады: кім буып алды? – ол (Кәлен). Үшінші сөйлемде көзінен сөзінің анықтауышы (кімнің көзінен?) түсіп қалған. Сондықтан екінші, үшінші сөйлемдер толымсыз сөйлемдер деп танылады. 
Атаулы сөйлем - ойды білдірмей, тек соған байланысты заттың құбылыстың, мезгілдің, мекеннің аты аталып көрсетілетін жай сөйлемнің ерекше түрі. 
Атаулы сөйлем жеке дара қолданылатындықтан, шартты түрде сөйлем деп танылады. Бірақ оның мәні тек өзінен кейін қолданылған сөйлемдер арқылы түсініледі. Атаулы сөйлем өз ішінде сөйлем мүшелеріне жіктелмейді. 
Мысалы: Кеш. Ымырт жабылған кезі. Көкшетау маңы. Айнадай тұнық сулы Көлшүмектің қасы. Көлшүмектің жағасындағы көк ала қамыс, судыр құрғақтар айнаның жиегіне салынған салынған әдемі өрнек сияқты. Мұнда алғашқы 4 сөйлем мезгілді (1-2 сөйлемдері кеш және ымырт жабылған кез) және мекенді (3-4 сөйлемдер: Көкшетау маңы және айнадай Көлшүмектің қасы) атап қана тұр. 
Мысалдан көргеніміз атаулы сөйлем бір сөзден де, бірнеше сөзден де құрала береді.