UTAMEH RYMI
4-тапсырма. Мәтінді тыңда. Оқы.
Менің атам – ағаш шебері. Атамның шеберханасы бар. Шеберхана
ағаштан бұйымдар жасайды. Атамның жанында көмекшісі бар. Ол кісі
былтыр ағаштан қамшы, домбыра, қобыз жасады. Оларды оюмен өрно
теді. Домбыраның бетіне «қошқармүйіз» өрнегін салды. Қобыздың бетіне
«мүйіз» өрнегін салды. Ал қамшының сабына «СЫНЫҢмүйіз» өрнегін салды
Былтыр Қазақстан Республикасы Ұлттық мұражайында Қазақ ханды-
ҒЫНЫҢ 550 жылдығына арналған «Зергерлік өнер» атты көрме өтті. Атам
көрмеге ағаштан жасаған бұйымдарын қойды. Көрмеге келушілер Қолөнер
бұйымдарын ұнатып, қызықты.
Көрмеге «Әдемі-ай» өнер мұражайындағы сирек кездесетін зергер-
лік бұйымдар қойылды. «Әдемі-ай» өнер мұражайының 2011 жылы бел-
гілі коллекция жинаушы, өнертанушы Баһаргүл Төлеген ашқан еді. Қазір
мұражайда 1000-нан астам экспонат бар. Онда біздің заманымызға дейін
гі І-ІІІ және VI-XII ғасырлардағы археологиялық ескерткіші бар. Көрмеге
«Әдемі-ай» компаниясының Қазақ хандығының 550 жылдығына арнап
дайындаған сәндік-қолданбалы өнер бұйымдары мен ұлттық кәдесыйлары
да қойылды. Әшекейлер қазақ халқының тарихынан сыр шертеді. Зергер-
лік бұйымдар ұлттық мәдениетіміздің дамуын көрсетеді. Ұлы даланың қол-
өнер туындылары мәңгі жасайтынына көзім жетті.
7-ТАПСЫРМА!
МӘТІННЕН ЕТІСТІКТЕРДІ ТАУЫП,ЖАСАЛУ ЖОЛДАРЫН АЙТ. ТҮБІРІ МЕН ЖҰРНАҒЫН АЖЫРАТЫП ЖАЗ

Абай (ибраһим) құнанбаев. (1845-1904) абай қазақтың ұлы ақыны, композитор, философ, қазақ жазба әдебиетінің негізін қалаушы, оның алғашқы классигі. әкесі құнанбай өскенбайұлы бай, би және қазақ руларының ішіндегі беделді ң бірі болған. құнанбай қарқаралы дуанының аға сұлтаны болған. құнанбай діншіл болған. мұсылман дінінің ықпалын күшейту мақсатын көздеп орта азияның діндар қожаларын, татар молдаларын қарамағындағы ауылдарға таратқан. олардың мұсылманша оқытқан. өз ауылында ғабитқан деген молданы ұстап, абайды да оқытқан. абайдың сабаққа зеректігін байқаған соң, әкесі семей қаласындағы мұсылман имамы ахмет ризаның медресесіне берген. ол дін сабақтарына тарих, поэзия, , философия сияқты дүние тану пәндерін араластыра оқытуды қажет көретін ағымның бағытын ұстаған болған. абай бұл медреседе 4 жыл оқыған кезінде араб, иран және орта азия әдебиеті классиктерінің шығармаларымен жақсы танысады. өзі үлгілерінен үйренген. абайдың жазу жұмысында үлгі еткені 19-шы ғасырдағы орыс әдебиеті болған. абай семейдегі медреседен кетер алдында үш айдай орысша оқыған, осы тілде аздап жаза және сөйлей білген. еліне қайтқаннан кейін де семеймен қатынасын үзбеген. семейге саяси көзқарастары үшін жер аударылған, орыс оқымыстылары н.и.долгополов және е.п.михаэлиспен танысып, орысша білімін терендете түсуге жәрдем алған. абай семейге келіп, айлап жатып гоголь атындағы кітапханадан көп кітаптар оқыған және ауылына да алып кетіп оқитын болған. абай дүние жүзінің басқа да ғалымдары мен жазушыларының еңбектерін оқиды. мысалы, ежелгі грецияның атақты ғалымы аристотельдің философиялық және әдеби шығармаларымен толық танысқан. атақты данышпан сократтың да шығармасын бәлген. абай в.г.белинскийдің еңбектерін ұнатып оқыған. а.с.пушкин шығармаларын оқып, үлгіге тартқан. «евгений онегин» романынан үзінділер аударды «амал жоқ, қайттым білдірмей» / «татьяна хатына»/ әнін шығарды. сондай-ақ и.а.крылов, м.ю.лермонтов, и.гете шығармаларынан да аударды. абай қазақтың ән-күй творчествосын жете білген. біржан сал, ақан сері, тәттімбет, жаяу мұса сынды халық композиторларын ерекше бағалаған. өзі «айттым сәлем қаламқас», «сұрғылт тұман», «қараңғы түнде тау қалғып» тағы басқа әндер шығарған. абай «атаның болма, ң бол» деп, жалпы түгел сүйетін, гуманизм биігіне шақырады. перевод после возвращения в страну под семипалатинском сообщения во главе. ссыльный в семипалатинск за политические взгляды, ученые н.и. е и долгополов.п. ознакомиться с михаэлиспен, получения знаний поступить в терендете . абай семей, обучающихся в деревню уехал и больше читал книги лежа месяцами в библиотеки имени гоголя. ученые труды других писателей, читает абая и мира. например, знаменитый ученый древней греции аристотель философские и ознакомления с произведениями. социологический анализ современных социальных процессов в бәлген гений знаменитого произведения. в абай.г. читал труды белинскийдің подобных средств. а.с. читать произведения пушкина, образец отказа от. «евгений онегин» отрывки из романа обратил «без подхода, без наблюдения за птицами» / «письма татьяны»/ песню. также и. а.крылова, м. ю. лермонтова, и. из произведений гете тоже обратил внимание. абая, казахская музыка] детально знал. биржан сал, акан сери, таттимбета, жаяу мусы, как особо ценится народных композиторов. «айттым сәлем қаламқас», «стальной туман», «горные вершины темной ночью» и другие, выпущенные песни. абая «сын деда мороза-не радуйся, будь сыном человека», что любит все человечество в целом, призывает к высотам гуманизма.

Қазақстанда орыстар көбінесе XIX—XX ғасырдағы көшіп-қонушылар мен мигранттардың, жер аударған жұмысшылар мен КСРО кезіндегі тұтқындалғандардың ұрпақтары болып табылады. Қазіргі таңда орыстар - Қазақстан жерінде қазақ емес халықтың ішіндегі ең кең тараған топ. Қазір мекен етіп жатқан орыстардың басым бөлігі Қазақстанға КОКП Орталық комитеті мен КСРО Үкіметінің шешімі бойынша көшіп келгендер болып табылады. Олар шахта жұмыстарына, тың игеруге, құрылыс жұмыстарына арнайы қоныс аударған.

XVI ғасырдан бастап қазіргі Қазақстан жерінде Ресей патшалығымен, кейін Ресей Империясымен жаңа қамалдар мен бекіністер салына бастады. Казактар бастапқыда әскери гарнизоны бар бекіністер салды, кейін отбасылар көшіп, маңында тұрғын орындар пайда бола бастады.