1-мәтін

Оқылым[1]

Қыс қатты. Қар қалың. Қасқырды қар көтереді. Атты көтере алмайды Мұның бәрі екі
қасқыр жайындағы Қараадыр елінің аңыз-әңгімесі еді.Жиын болып көпшілік бас қосса, көп
әңгімелері екі қасқыр жайында болатын.Көксерек семіргенде,ірілеп өскенде—осындай даңқ,
атақ ішінде семіріп, өсіп келе жатыр еді. Осы күйлердің бәрімен қатар, Көксерек оңашада
елсізде қатты ойыншы болатын.Түс кезінде,я таңертең бір малды тасада аунатып жеп
алып,елсіздегі қашан дау жатақтарына қайтады.Сондайда ақ қасқыр жүрістен талып келіп
тынығып жатса, Көксерек айналасында қар боратады.Жүгіріп екпіндеп кептістеп
өтеді.Басынан асып аунап түседі,кейде ақ қасқыр ырылдап тісін сақылдатып, құлағын
жымитып, ашумен тап береді.Ондайда Көксерек те қатты қорылдап гүр-гүр етеді. Кейде
секіріп кеп ақ қасқырдың желкесінен қапсыра тістеп алып,қысып тұрып- барып қоя
береді.Екеуі осыдан әрі ұзасып барып таласпайды.Артынан Көксерек қайта ойнайды.

2-мәтін
Мұхтар Әуезовтің «Көксерек» әңгімесінде ауыл баласы Құрмаштың қасқырдың
күшігін асырап алуы жайында.Қаламгер туындысында табиғаттағы тағылық заңы, адам мен
жан-жануар арасындағы шекараны шебер суреттейді.Көксеректі күшік кезінен
қамқорлықпен құшағына алып, мәпелеп өсірген Құрмаш сүйкімді бөлтірігін кімнен де
болсын қорғаштағанымен, ауыл ақсақалдары қасқырдың бөлтірігінен секемденіп, тағылық
заңның өзгермейтінін бала Құрмашқа түсіндіруге тырысады.Әйткенмен, өсе келе далаға
қашып, бірнеше күн қатарынан бой көрсетпеуге дағдылана бастаған Көксерек арада біраз
уақыт өткен соң бір топ қасқырды бастап, өзге ауылдармен қатар Құрмаш ауылының
қойларына да шабуыл жасай бастайды.Мұның арты Көксеректің қой бағып жүрген
Құрмашқа шауып, қамқор болған иесін өлтіруіне ұласады.Адамзат пен жануар әлемінің заңы
басқа және ол тоғыспайды да.Тоғысқан жағдайда, артының жақсылыққа апармасын
әңгімеден ұғынғандаймыз.

2. Екі мәтіннен мына сөздердің синонимін табыңыз.

[1]

а. жайында -
б. өзге-

3-4. Мәтіндерді салыстырып, ұқсастығы мен айырмашылығын анықтаңыз, кестені
толтырыңыз.

1-мәтін 2-мәтін

Түрі жанры
Стилі

Тілі

ОДАҒАЙ, ТҮРЛЕРІ, ЕМЛЕСІ

Главная ЕНТ Казахский язык Морфология Одағай, түрлері, емлесі

КОНСПЕКТ

Одағай – толық мағынасы болмайтын, адамның түрлі көңіл күйін білдіретін және жан-жануарларға қаратылып айтылатын сөздер.

Одағайға тән негізгі белгілер:

1. Лексикалық мағынасы болмайды;

2. Сөйлемдегі басқа сөздермен грамматикалық байланысқа түспейді;

3. Сөйлем мүшесінің қызметін атқара алмайды.

Одағайдың үш түрі бар: 1) көңіл күй одағайлары; 2) жекіру одағайлары; 3) шақыру одағайлары.

1. Көңіл күй одағайлары шаттану, таңырқау, ренжу, өкіну, қуану мәнінде қолданылады: пәлі, алақай, пай-пай, уһ, әттеген-ай, қап.

2. Жекіру одағайлары тыйым салу, жекіру мәнінде айтылады: тәйт, тек, жә.

3.Шақыру одағайлары хайуанаттарды, жан-жануарларды қуу, шақыру мәнінде жұмсалады. Жылқыға қатысты құрау-құрау, моһ-моһ; сиырға қатысты ауһау-ауһау, әукім-әукім; қойға қатысты пұшайт-пұшайт; түйеге қатысты көс-көс; ешкіге қатысты шөре-шөре; итке қатысты кә-кә, айтақ-айтақ; мысыққа қатысты пырс, т.б. одағайлар қолданылады.

Одағай сөйлем басында да, ортасында да, соңында да кездеседі. Соған байланысты одағайға қойылатын тыныс белгілер төмендегідей:

1. Одағай сөйлем басында келсе, одағайдан кейін үтір қойылады. Мысалы, Пай-пай, туған жер қандай ыстық! Құрау-құрау, кер бесті!

2. Одағай сөйлемнің ортасында келсе, одағайдың екі жағынан да үтір қойылады.Мысалы, Далаға шықсам, ойпырай, батыс жақ от болып жанып жатқандай...

3. Одағай сөйлемнің соңында келсе, алдынан үтір қойылады. Мысалы: Осы алған бетіңнен танба, бәрекелді! Көз жасыңды көрсетпе, тәйт!

4. Кейбір жағдайда одағай қатысқан сөйлем соңына леп белгісі қойылады. Мысалы

ОДАҒАЙ, ТҮРЛЕРІ, ЕМЛЕСІ

Главная ЕНТ Казахский язык Морфология Одағай, түрлері, емлесі

КОНСПЕКТ

Одағай – толық мағынасы болмайтын, адамның түрлі көңіл күйін білдіретін және жан-жануарларға қаратылып айтылатын сөздер.

Одағайға тән негізгі белгілер:

1. Лексикалық мағынасы болмайды;

2. Сөйлемдегі басқа сөздермен грамматикалық байланысқа түспейді;

3. Сөйлем мүшесінің қызметін атқара алмайды.

Одағайдың үш түрі бар: 1) көңіл күй одағайлары; 2) жекіру одағайлары; 3) шақыру одағайлары.

1. Көңіл күй одағайлары шаттану, таңырқау, ренжу, өкіну, қуану мәнінде қолданылады: пәлі, алақай, пай-пай, уһ, әттеген-ай, қап.

2. Жекіру одағайлары тыйым салу, жекіру мәнінде айтылады: тәйт, тек, жә.

3.Шақыру одағайлары хайуанаттарды, жан-жануарларды қуу, шақыру мәнінде жұмсалады. Жылқыға қатысты құрау-құрау, моһ-моһ; сиырға қатысты ауһау-ауһау, әукім-әукім; қойға қатысты пұшайт-пұшайт; түйеге қатысты көс-көс; ешкіге қатысты шөре-шөре; итке қатысты кә-кә, айтақ-айтақ; мысыққа қатысты пырс, т.б. одағайлар қолданылады.

Одағай сөйлем басында да, ортасында да, соңында да кездеседі. Соған байланысты одағайға қойылатын тыныс белгілер төмендегідей:

1. Одағай сөйлем басында келсе, одағайдан кейін үтір қойылады. Мысалы, Пай-пай, туған жер қандай ыстық! Құрау-құрау, кер бесті!

2. Одағай сөйлемнің ортасында келсе, одағайдың екі жағынан да үтір қойылады.Мысалы, Далаға шықсам, ойпырай, батыс жақ от болып жанып жатқандай...

3. Одағай сөйлемнің соңында келсе, алдынан үтір қойылады. Мысалы: Осы алған бетіңнен танба, бәрекелді! Көз жасыңды көрсетпе, тәйт!

4. Кейбір жағдайда одағай қатысқан сөйлем соңына леп белгісі қойылады. Мысалы:

Қазақстан! Пай, пай, пай, ардағым-ай!

Сен менің Шолпанымсың жанған ұдай.

5. Қайталанып айтылған одағайлар дефис арқылы жазылады. Мысалы, Паһ-паһ! Сөз деп осыны айт!

Объяснение:

Всё верно спишудавайте

Во всём мире существует множество различных мнений о том,что нужна ли вообще стандартная форма современным школьникам? 
Лично я склонна к людям, которые за введение школьной формы. Во-первых с введением школьной формы все ученики будут равны между собой. Не будет ни богатых Ни бедных. Во-вторых я считаю что школьная форма настраивает на учёбу.Более того будет больше порядка,дети будут думать об учёбе. К тому же родителям проще будет жить, не надо будет постоянно думать во что одеть детей, это облегчает родительские расходы. В добавок каждая школа может придумать свою оригинальную форму. Средиучеников можно провести конкурс на самую лучшую идею о школьной форме. Лучшии идеи нужно наградить различными подарками,чтобы у детей был небольшой стимул. В результате чего будет и интересно и полезно.Однако существуют люди чьё мнение отрицательно. Более того они уверены что школьная форма совершенно не нужна. В противоположность они утверждают что форма может оказаться слишком дорогой для многодетных и бедных семей. В добавок форма лишает учеников возможности выражать свою индивидуальность в одежде. Каждый ребёнок имеет право выражать свою индивидуальность ,так как ему угодно. Форма ограничевает свободу самовыражения. С другой стороны я уверена что строгость формы говорит о том что мы прежде всего пришли учиться.