Салт – дәстүр

«Қазақ халқының діннен кейінгі күшті құралы салты мен дәстүрлері» (Ә.Бөкейханов). Халықтың атадан балаға көшіп,жалғасып және дамып отыратын тарихи әлеуметтік, мәдени-тұрмыстық, кәсіптік, салт-сана, әдет-ғұрып, мінез-құлық тәлім-тәрбие және рухани іс-әрекетінің көрінісі дәстүр арқылы танылады. Дәстүр-мәдениеттілік белгісі. Дәстүр байлығы-мәдениет байлығы. Ол ұлтпен, ел өмірімен бірге қайнасып кеткен рухани байлық. Мысалы, ата-ананы үлкенді құрметтеу, байғазы, көрімдік,сүйінші, кәде сұрау, құрдастық қалжың, сәлем беру, ат тергеу т.б. дәстүрге жатады. Қазақ халқы салт пен дәстүрге өте бай. Әдет, ғұрып, ишара, ырым, тыйым, бәрі де осы салт дәстүр мұхитының салалары мен тармақ ,тамшылары болып саналады. Кенестік билік кезінде ұлттық салт- дәстүрдің зандылық ережелері бұзылды. Ол арқылы рухани дүниемізге елеулі нұқсан келді. Көп салт-дәстүр ұмытылды немесе тыйым салынды. Мұның соңы ата дәстүрдің аяқ асты болуына келіп соқты. Шындығында, ел тәрбиесінде дәстүрдің жолы ерекше. Дәстүр- қазақты озық, мәдениетті ұлт жасайтын табиғи заңдылық.

Тапсырма 1
а) Мәтінде берілген сөйлемдердің ішінен -іп -ып жұрнағымен жалғанған көсемше сөздерді тауып, теріп жазыңыздар;
ә) сол сөздермен сөз тіркесін жасаңыз.
Мысалы: а) көш-іп, қон-ып, т.б.;
ә) көшіп келді, қонып жатыр.

Балалық шақ, адамның ең бір қызықты шағы. Балалар неліктен бақытты, себебі олар өтірік айтуды білмейді, білгенінен білмегені көп болған соң, әрбір жаңадан үйренген әрекетіне қуанады. Мен бақытты баламын, әкешім мен анашымның еркесімін. Олар маған өз бойындағы барлық жақсы қасиеттерін сіңіруге күш салуда. Олардың тәрбиесінен мейрімділік пен қатар қаталдықты аңғарамын. Мен оған ренжімеймін, тәртіпке бағынған құл болмайды. Тәртіп адамды жауапкершілікке баулиды. Ал, жауапкершілікті сезінген адамның ісі әруақытта тындырымды болады. Мен, мен барлық жағдай жасап отырған ата-анама ризамын, ал, ата-анам менің жетістіктеріме риза. Олай болса мен бақытты баламын

Он екіде аттанып, қылыш ілдім білекке” дегеніне қарағанда күреске ерте араласқан жауынгер жырау санатына жатады. Тұрмыстың қыр-сырын, отбасы, елдік, ерлік, жер мәселелерін жырларында жақсы бейнелейді. Қысқа нақыл, шешен сөздердің шебері. 1742 жылы Орта жүз ру басшыларының Орынборда ант беру жиналысына өкіл болды. 1738 — 1752 жылдары қазақ-қалмақтың қанды қақтығыстарының барлығына дерлік қатысқан. “Ақтабан шұбырынды” оқиғасының зұлмат қан кешуін бастан өткерген. Ес білгеннен бастап 70 жыл бойы ат үстінен түспей, елі мен жерін қорғаған қас батыр, айтулы шешен, қабырғалы би, атақты жырау. Қазақ жауынгерлерінің азаттық, құлдық жөніндегі түсініктері, көшпелі халықтың тыныс-тіршілігі, болашаққа деген сенімі, адалдық-жауыздық, қиянат, әділетсіздік хақындағы таным-түсініктері Ақтамберді талғамынан өтіп жыр-толғауға айналған.