Бұрынғы өткен заманда бір бай өмір сүріпті. Ол өте сараң еді. Көктем түсісімен ол отбасысымен көктеуге көшіп кетеді. 2 қызметшісіне құдық қаз деп бұйырады.Олар жұмысын орындап болған соң, ақыларын сұрайды. Бай ирелеңдеп бірінші адамға қой беріп, ал екінші адамға қозыбереді. Екінші қызметші ақысына риза болмай, Төле бидің ақылына жүгінеді. Төле би қызметшінің мәселесін тыңдап болып, байға сөйлейді. Екі адамның істеген жұмысы бір, бірақ ақылары әртүрлі. Бай түсінбей мелшиіп тұра береді. Сонда Төле би Байға мысал келтіріп былай дейді: Екі көзіңнің қайсысы маңызды? - -Екеуі де бір емес пе?!, - деп жауап қайырады Бай. Төле би: Екі көзің бірдей болса, онда еңбек те бірдей болуы керек. Бай өз қателігін түсініп, қызметшіден кешірім сұрап, қой беріпті. Билер жайлы аңыз-әңгімелер өте көп. Әйтек бе, Қазыбек би, Төле би ел арасында өздерінің әділдігімен, шешендігімен ел есінде мәңгі сақталады. Тарихта да алар орны ерекше.
Қазақ отбасындағы әже орны ерекше әрі қадірлі. Әже - отбасының ғана емес, әулеттің де ұйытқысы, ағайын- абысындардың бірлігін, татулығын сақтайтын сыйлы анасы, кейінгі жастардың, келіндердің тәрбиешісі әрі ақылгөйі Қазақ қоғамында әдетте жас отау иелерінің тұңғыш баласын әжесі бауырына салады. Бала ата-әженің кенжесі саналып, немерені әжесі тәрбиелеп, бағып-қағады. Әже мен немере арасындағы туыстық байланыс өте нәзік әрі берік. Балажан қазақ үшін ата мен әжеге жас сәби жай ғана ермек емес, тәрбиеленуші ерекше субъект. Тарихта күллі рулы елге ана болып саналған Айпара әже, Домалақ ене, Зере, Айғаным секілді әжелердің бейнесі аңыз-әңгімелерде, әдеби шығармаларда сомдалған.
Алдымен әже тәрбиесі арқылы бала жақсы-жаманды ажыратып, үлкен-кішіні тани бастайды. Мінез-құлық, тіл теориями қалыптасып, бала үй шаруасына бейім, елгезек тілалғыш, мейірімді болып өседі. Әженің алдын көрген балаға былайғы жұрт тәрбиелі бала деп баға береді. Әже тәрбиесі көбіне «олай істеме, былай істе», «бүйтсең жаман, өйтсең жақсы»деген вербалды сипатта, ақылгөйлік мазмұнда болып, әженің мейірімі мен жүрек жылуына бөленіп өседі. Осылайша жас бала қазақы ортадағы моральдық-этикалық нормалармен таныса отырып, адами тұлғаның қалыптасуына ғана емес, дәстүрлі ырым-тыйымдар жүйесінің қағидаттарын біртіндеп бойына сіңіре бастайды.
0,0(0 оценок)
Полный доступ
Позволит учиться лучше и быстрее. Неограниченный доступ к базе и ответам от экспертов и ai-bota
Оформи подписку
