Ежелгі Мысырда, Үндістанда, Грекияда (жөндеушілер,
жұлдызшылар, оқушылар) болған. Олар аспан
құбылыстарын зерттеген, тексерген, қараған).
Күнтізбе (есебін, санын, бетін) жүргізген. Ежелгі түркі
жұлдызшылары Жетіқарақшы, Үркер, Темірқазық, Босаға,
Таразы жұлдыздарын (жапқан, көрсеткен, ашқан).​

"Әнші қам" Жетісу жеріндегі Үлкен Қалқан, Кіші Қалқан тауларының қасында жа- тыр. Құмды төбенің биіктігі - 150 метр, ұзындығы - 8, ені - 3 шақырым. Оның "әнші құм" аталуының өз сыры бар. Жел соққан кезде ұсаң құм төмен қарай нылниды. Осы кезде сырнайдың даусына ұқсас әп -әдемі әуен құлаққа естіледі. Ол жел қатты соң, алгі адемі үн реактивті ұшақтың даусына ұқсайды. Жел соққан сайын құм түрін езгертіп отырады. Жібек жолының бойында орналасқан "Әнші құмның» даусын есту үшін жолаушылар алыс-алыс жерлерден әдейі келеді. «Әнші қам» табиғатеснерткіші ретінде мемлекет қамқорлығына алынған. Ол «Алтын- емел» ұлттық табиғи саябағының құрамына ніреді.

Президентіміз Нұрсұлтан Назарбаев: «Қазақ тілі үш тілдің біреуі болып қалмайды. Үш тілдің біріншісі, негізгісі, бастысы, маңыздысы бола береді» - деген ескерту айтқан болатын. Дегенмен, «Үш тұғырлы тілдің» мәнін, маңызын, халық пен болашақ ұрпаққа беретін үлкен пайдасын көпшілік ұғына алмауда. Одан бөлек, Президентіміз 2020 жылға қарай мемлекеттік тілді меңгергендердің қатары 95 пайызға дейін жететініне кепілдік беріп отыр. Ескерте кетуіміз керек, елбасымыз әлемдік саяси аренада өз беделі бар, бүкіл әлемді бақылауға алып отырған БҰҰ-ның бас хатшысы Пан Ги Мун үлкен құрметпен қарайтын, жер жүзінде алғашқы өз еркімен ядролық қарудан бас тартқан, бейбітшілікті сүйетін және белсенді насихаттап жүрген үлкен тұлға. Демек, әлемдік беделі бар үлкен тұлғаның әрбір сөзінен күмән, күдік іздеудің өзі бізге, халыққа сын. Президентіміз берген уәдесін орындай алатын Қазақстанның №1 жауапты тұлғасы. Осыны есте сақтаған жөн.