Хаммурапи заңдары — Вавилон заңдарының жинағы. Бұл заңдар Хаммурапи патшалық еткен кезде, шамамен біздің заманымыздан бұрынғы 1760 жылы қабылданған. Хаммурапи заңдары Ежелгі Шығыстағы құл иеленушілік құқықтың аса маңызды ескерткіші болып есептеледі. Диорит бағанға сына жазуларымен жазылған бұл заңдардың мәтіндері 1901 — 1902 жылдары ежелгі Эламның астанасы — Сузы қаласының орнына жүргізілген қазба жұмыстары кезінде табылған. Оны ол жерге эламдықтар әскери олжа ретінде әкелген болса керек. Хаммурапи заңдары қазіргі кезде Луврда сақтаулы тұр. Заңның неғұрлым кейінгі көшірмелерінің жұрнақтары Сузы, Ниневия, тағы басқа. Месопотамия қалаларында жүргізілген қазба жұмыстарында табылды. Хаммурапи заңдарының мәтіні кіріспеден, 282 баптан және қорытынды бөлімнен тұрады. Онда әлеуметтік теңсіздіктің салыстырмалы түрдегі жоғарғы дәрежесі бейнеленген. Сына жазуымен баяндалған заңдар азаматтық және қылмыстық құқыққа бөлінбесе де баптар белгілі бір топтарға біріктірілген; сот процесі, меншік, патша қызметі, неке мен отбасы, міндеттер, тағы баскқа. Оның үстіне әрбір тақырып қылмыстық-құқықтық, сондай-ақ азаматтық-құқықтық тұрғыдан түсіндіріледі. Құқық субъектілері болып ерікті қауым мүшесі (авилум — “адам”) және толық құқығы жоқ патша қызметіндегі ерікті адам (мушкенум — “төмен құлайтын”) танылды. Кейбір құқықтарды (ажырасу және қалың малын қайтарып алу құқығы) ерікті әйелдер де пайдаланған. Құлдар мен балалар тек құқық нысандары ретінде ғана қарастырылды. Хаммурапи заңдарында құл иеленушілердің құлдарға үстемдігін, жалпы жеке меншікті нығайтуға және патша қызметіндегі адамдардың мүдделерін қорғауға ерекше көңіл бөлінді. Бұл заңдар бойынша Вавилон патшалығындағы тауар-ақша қатынастарының елеулі дамығаны жөнінде қорытынды жасауға болады. Ғылыми әдебиетте Хаммурапи заңдары әрекет еткен құқық жинағы ретінде (бұл неғұрлым шындыққа жанасады), “әлеуметтік әділеттілікті” бейнелеген заңдық трактат немесе Хаммурапи патшаның өз қызметі жөніндегі құдайларға берген есебі ретінде қарастырылады. Хаммурапи заңдары ежелгі Кіші Азияның өзінен кейінгі заңдарына елеулі ықпал етті. Хаммурапи заңдарында құл иеленушілердің көзқарастарына қарсылық көрсеткені туралы күмән жоқ, бірақ оларды қырсық құлдардан сақтауға тырысты. Орташа жанұялар Ерте Вавилонда сирек кездесті. Құжаттарда көрсетілгендей құлдарды сатуға, алмастыруға, мұрагерлікпен беруге, сыйға тартуға, бір сөзбен айтқанда олардың тұрмыс жағдайына қарамастан оларды өмірлерін өз беттерінше қолданған құлдардың орташа бағасы 150-200 грамм күмісті құрады.
"Саусақ" стелласының жанынан көрінісі.
Егер үй бұзылған жағдайда да құл зиян шегетін болса, құрылысшы зиян шеккен құл үшін төлем төлеуге міндетті болған. Құлдың қаза тапқан жағдайында, сол құлдың иесіне басқа құлды беруге тиіс еді.
Интересный вопрос, который во многом объясняет
суть любой философии. Заметьте, не ответ на этот
вопрос объясняет, а сама постановка вопроса
объясняет суть предмета. Поэтому я просто поясню,
как рассматривать такой вопрос.
Вы знаете, что когда-то появились на свет, потому что
Вы не помните, что было раньше и, вероятно, даже не
помните, что было с Вами сразу после рождения. Но
Вы точно знаете, что до Вас уже что-то было. По
меньшей мере, до Вашего рождения существовали
Ваши родители, и они где-то жили, т.е. существовал
мир, в котором они жили и произвели на свет Вас. И
все люди откуда-то появились еще до Вас, и весь мир,
в котором люди живут. Значит кто-то или что-то
создало людей и весь мир. И еще Вы, может быть,
знаете, что Вселенная тоже когда-то давно появилась
в результате Большого взрыва, и вместе с ней
появилось время и пространство нашей Вселенной.
Значит, кто-то или что-то, существовавшее раньше
Вселенной, уже было до нее и даже то того, как
появилось само время. Это что-то или кто-то породил
само время, и пространство, и всю материю
Вселенной, и все ее законы. И этот кто-то или что-то
не могло существовать в нашем времени, и
пространстве, и Вселенной, и по ее законам; вот это
что-то или кого-то и называют Богом.
Принято считать, что Бог создал человека по своему
образу и подобию, но ведь Бог всемогущ, Он
создавать и разрушать вселенные, а человек
на такое не Значит, если и есть какое-то
подобие человека Богу, то неизвестно какое именно.
Вряд ли Бог имеет человеческое тело, ведь тело
существует во Вселенной и подчиняется ее законам, а
Бог нет. Он не может существовать и в нашем
времени. Если для Него есть каке-то время, то не
такое как наше, а с точки зрения нашего времени Он
вечен, т.е. существует в течение всей длительности
нашего времени и даже долее, чем наше время, ведь
Он сам породил время, т.е. существовал еще до того,
как время начало свое течение. Следовательно, никто
Его не мог создать; для нас Он существовал всегда.
Представьте, что Вы создали компьютерную
программу, виртуальный мир, в котором поселили
искусственный разум. Для Вашего порождения Вы -
Бог, и Вы существовали до того, как начался отсчет
игрового времени. Если Вы сами ничего не
расскажете ему о себе, то искусственный интеллект
никогда не узнает ничего о Вашей жизни и о Вашем
мире. Он будет жить в своем собственном
виртуальном мире; с его точки зрения и Вы сами, и
реальный мир, в котором Вы пребываете, будут лишь
абстракцией, которую его мышление породило для
объяснения своего происхождения. Что же касается
всех подробностей Вашей реальной жизни, то для
Вашего порождения они останутся принципиально
непознаваемыми.
