Неолит, жаңа тас дәуірі (грек. неос – жаңа және літһос – тас) – шамамен б.з.б. 5500 – 3000 жылдарды қамтитын тас дәуірінің ең соңғы кезеңі. Н-тің қалыптасуы мен аяқталуы жер шарының әр түрлі аудандарында әр қилы уақытта өтті. Еуропа, Азия мен Африканың көптеген табиғи-климаттық аймақтарында негізінен Неолиттің хронологиялық шеңбері б.з.б. 6 – 4-мыңжылдықтардан басталып, б.з.б. 3-мыңжылдықта аяқталды.[1] Қазіргі мәліметтерге қарағанда Таяу Шығыстағы ең ежелгі егінші-малшылар мәдениеті б.з.б. 8 – 7-мыңжылдықтарға жатады. Қытайда б.з.б. 4 – 3-мыңжылдықта (Яншао), Еуропада (Солтүстік Македония) б.з.б. 7-мыңжылдықтың соңында пайда болды. Қазіргі уақытта Қазақстан аумағында 600-ден аса неолиттік және энеолиттік ескерткіш мәлім. Неолиттік тұрақтар орналасу сипатына қарай — бұлақтык, өзендік, көлдік, үңгірлік тұрақ деп төрт түрге бөлінеді. Әдетте өзендік тұрақтарда, сондай-ақ көлдік үлгідегі тұрақтарда едәуір көп заттар табылады; мұның өзі бұл жерлерде адамның тұрақты немесе ұзақ уақыт тұрғанын көрсетеді. Мүндай тұрақтардағы негізгі құрал-саймандар — пышақ тәрізді қалақтар және солардан жасалған заттар. Қазақстан аумағында бұлақтық тұрақтар неғүрлым көп тараған, өйткені шөл және шөлейт аймақтарда өзендер аз болады. Бұлақтардың жанындағы төрақтар — көбінесе кезбе аңшылардың уақытша маусымда тұрған жерлері. Қазақстанның шөл даласындағы неолиттік ескерткіштердің бір ерекшелігі сол, олардың көпшілігі — ашық үлгідегі тұрақтар. Барлық тұрақтарда жергілікті материалдардан жасалған тас құралдар — жебелер мен найзалардың ұштары, балталар, қашаулар, пышақтар, қырғыштар табылды. Белгілі бір құралдарды жасау үшін тастардың түрлері сараланып, іріктеліп алынатын болды. Шикізаттың алуан түрлі болуы оны ұқсатудың әр түрлі техникалық тәсілдерің дамытып, жетілдіруге себепкер болды. Қазақстанның неолиттік ескерткіштері бірнеше аумақтық топ құрайды, бұл топтардың мәдениеті жатынан бір-біріне жақын, туыс тайпалардың мекендеген аудандарына сай келуі ықтимал. Дала неолитің Ежелгі Шығыс елдерінің мәдениеті дамуының ұксас кезеңдерімен салыстырған кезде мезолит дәуіріне қарағанда бұл уақытқа карай түрлі аумақтарда тарихи дамудың біркелкі болмауы бұрынғыдан да айқын аңғарылатынын есте сақтау керек. Егер далада неолиттің хронологиялық шеңбері б. з. б. ВЫ — ЫВ мыңжылдықтың орта шені шегінде белгіленсе, Алдыңғы Азия үшін ол б. з. б. ВЫЫЫ — ВЫ мыңжылдықтарды қамтиды. Өндіруші шаруашылықтың негіздері де нақ сонда қалыптасады. Әдебиетте алғашкы тайпалар шаруашылығындағы түбірлі өзгерістер «неолиттік революция» деп аталды. Тамақ өндіруге, жеуге жарайтын өсімдіктерді, әсіресе дәнді өсімдіктерді саналы түрде өсіруге, жануарларды қолға үйретуге, өсіруге және іріктеуге көшу адамзат тарихында адамның от жағу өнерін меңгергенінен кейінгі асқан зор экономикалық революция болды. Ол адамның өз бақылауында болып, оған шексіз дерлік мүмкіндік беретін және одан мұны талап ететін неғұрлым бай және сенімді тамақ көзін пайдалануға мүмкіндік берді. Неолитте Ежелгі Шығыста дәнді дақылдардың барлық түрлері, көкіністердің, жеміс-жидектердің едәуір түрлері өсіріліп, қазіргі үй малының барлық түрлері қолға үйретілді деуге болады. Ал жылқы энеолитте Еуразия далаларында қолға үйретілді — бұл оқиғаны «неолиттік революцияның» маңызды компоненттерінің бірі деп атауға және оның аяқталуы деп қарастыруға болады. Бірақ далалық аймактың неолиттік қоғамының шаруашылығында ерекше өзгерістер әлі де бола қойған жоқ — мұнда бұрынғысынша тамақ табудың негізгі көзі аң және балык аулау болды. Сірә, континенттік климат халық санының артуына қолайлы болмай, табиғи ресурстар халык қажеттерін қанағаттандыруға әбден жеткілікті болса керек. Жерорта теңізінің неғүрлым жұмсақ және бірыңғай климаты аймақта демографиялық жағынан артық жағдай туғызып, Шығыс елдерінде адам аң, балық аулау мен жиын-терінге қоса косымша тамақ көздерін өте ертерек іздестіруге мәжбүр болды, өйткені коғамның қажеттері табиғи ортаның сол кезде болған мүмкіндіктерінен асып кеткен еді
Казахста́н (каз. Қазақстан, Qazaqstan [qɑzɑqˈstɑn] Информация о файле слушать), официальное название — Респу́блика Казахста́н (каз. Қазақстан Республикасы; Qazaqstan Respýblıkasy), (аббревиатура РК) — государство в центре Евразии, бо́льшая часть которого относится к Азии, меньшая — к Европе. Площадь территории — 2 724 902 км². Население, по оценке государственного комитета по статистике на 1 октября 2020 года, составляет 18 809 210 человек[2]. Плотность населения является одной из самых низких: менее 6 человек на квадратный километр. Столица — Нур-Султан. Крупнейший город с населением более 1,9 млн человек — Алма-Ата. Занимает 9-е место в мире по территории, 2-е место среди стран СНГ (после России), 42-е — по объёму ВВП по ППС и 64-е — по численности населения.
Казахстан официально является демократической, светской, унитарной, конституционной республикой с разнообразным культурным наследием[8]. Местность Казахстана включает равнины, степи, тайгу, скальные каньоны, холмы, дельты, заснеженные горы и пустыни. В экономике доминирует углеводородная промышленность, а занятость населения максимальна в сфере услуг[9]. Ныне правительство прилагает усилия по диверсификации и планирует переключение национальной индустрии на производство товаров с высокой прибавочной стоимостью[10][11].Перейти к разделу «#Экономика»
Располагается между Каспийским морем, Нижним Поволжьем, Уралом, Сибирью, Китаем и Средней Азией. Граничит на севере и западе с Россией (длина границы — 7548,1 км), на востоке — с Китаем (1782,8 км), на юге — с Киргизией (1241,6 км), Узбекистаном (2351,4 км) и Туркменией (426 км). От восточных границ Казахстана до западных границ Монголии расстояние составляет около 40 км. Общая протяжённость сухопутных границ — 13 392,6 км[12]. Протяжённость страны с востока на запад составляет 2963 км, а с севера на юг — 1652 км. Является самой большой по территории страной Тюркского совета. Омывается водами внутриконтинентальных Каспийского и Аральского морей. Выхода к морю не имеет и является самой крупной в мире страной с такой особенностью.Перейти к разделу «#География»
В административно-территориальном отношении делится на 14 областей и 3 города республиканского значения: Нур-Султан, Алма-Ата и Шымкент. Кроме того, имеется город с особым статусом, Байконур, который до 2050 года арендован Россией и на этот период в отношениях с ней наделён статусом, соответствующим городу федерального значения Российской Федерации; общая площадь земель, арендованных Россией, составляет 111 913 км² (4,1 % территории страны). Экономико-географически Казахстан делится на Центральный, Западный, Восточный, Северный и Южный регионы.Перейти к разделу «#Административные округи»
Территория Казахстана исторически была заселена кочевыми этносами и в разное время входила в состав империй. В древности здесь кочевали скифы. Кочевники тюркского происхождения населяли страну на протяжении большей части её истории. Держава Ахеменидов распространялась на южную часть современной территории страны около IV века до н. э. В XIII веке — в составе Монгольской империи под властью Чингисхана. К XVI веку казахи сформировались как самостоятельная группа, разделённая на три жуза (ветви предков, занимающие определённые территории). Российская империя начала наступление на Казахскую степь в XVIII веке, и к середине XIX века номинально правила всем Казахстаном. После Октябрьской революции 1917 года и последующей гражданской войны территория Казахстана несколько раз подвергалась реорганизации. В 1936 году была образована Казахская Советская Социалистическая Республика, входившая в состав Советского Союза.Перейти к разделу «#История»
Казахстан был последним из союзных республик, объявившей независимость в ходе распада Советского Союза в 1991 году. Первым президентом республики стал Нурсултан Назарбаев. В марте 2019 года он ушёл в отставку, а председатель Сената Касым-Жомарт Токаев занял пост временного президента и впоследствии победил на выборах 9 июня 2019 года[10]. Human Rights Watch и другие правозащитные организации регулярно описывают ситуацию с правами человека в Казахстане как плохую[13][14][15].Перейти к разделу «#Политика»
Согласно переписи 2009 года, в число 131 этнических групп Казахстана входили казахи (63 % населения), русские, узбеки, украинцы, немцы, татары и уйгуры[16]. Ислам является религией около 70 % населения, христианство — 26 %[16]. Казахстан официально декларирует свободу вероисповедания, но религиозные лидеры, выступающие против правительства, подавляются[17].Перейти к разделу «#Религия» Казахский язык является государственным языком, а русский имеет равный официальный статус для всех уровней административного и институционального назначения[9].Перейти к разделу «#Языки» Страна входит в ООН, ВТО, СНГ, ШОС, Евразийский экономический союз, ОДКБ, ОБСЕ, ОИС и ТЮРКСОЙ.
Объяснение:
