Уровень развития материальной культуры человеческого общества в первую очередь определяется созданием и использованием источников энергии.
Почти вся энергия в настоящее время вырабатывается электрическими машинами. Для передачи и распределения электроэнергии требуются трансформаторы и автотрансформаторы. Кроме того, две трети электроэнергии, выработанной на электростанциях, преобразуется различными электроприводами в механическую энергию. Этот процесс можно представить в виде структурной схемы
(рис.1.1).
ГГ или ТГ Тр 1 Тр 2 Потребитель
ЛЭП
Рис. 1.1 Структурная схема производства и потребления энергии
Здесь ГГ и ТГ – гидрогенератор или турбогенератор, преобразующий механическую энергию падающей воды или расширяющегося пара в электрическую энергию.
Тр1 – трансформаторы, повышающие 3-фазное напряжение до сотен тысяч вольт.
ЛЭП – 3-фазная линия электропередачи, высоковольтная. Генераторы
переменного тока вырабатывают электрическую энергию при напряжении
6-20 кВ. Передавать же энергию на дальние расстояния выгодно при больших
напряжениях для того, чтобы уменьшить величину тока в ЛЭП и,
следовательно, мощность потерь в линии, которая пропорциональна квадрату
тока:
Мезолитте мамонт, мүйізтұмсық сияқты ірі және табын болып жүретін аңдар жойылып кетті. Жеке жүретін бұғы, қабан секілді аңдарды қуып жүріп аулау қажеттігінен аңшылар садақ пен жебені ойлап тапты. Садақ аңды алыстан атуға мүмкіндік берді. Сондықтан мезолит дәуірінің басты жаңалығы садақ пен жебе болып есептеледі.
Бұл дәуірдің үлкен жаңалығының бірі — ұзындығы 1-2 см ұсақ жаңқа тастан жасалған құрал (микролит).
Археологтардың қазба жұмыстары кезінде мезолиттік ескерткіштер аз табылды. Қазақстан аумағында 20-дан астам мезолиттік тұрақ белгілі. Бұл дәуірде аңшылар бір жерде ұзақ мекендемегендіктен, олардың баспаналары да тұрақты болмады. Мезолит дәуіріндегі адамдар үнемі жайылымдарын ауыстырып, өрістеп отырған аңдардың соңынан ілесіп көшіп жүрді. Аңшылар Ертіс, Есіл, Тобыл, Торғай, Жайық өзендерінің бойын мекендеген.
Мезолиттік баспаналар тұрақты болмады. Баспаналар жеңіл қос секілді, ағаштан айқастырыла құрылып, үстінен аң терісі жабылатын. Есіл өзені аңғарынан қабырғалары терең көмілген, көлемі 40-60 шаршы метр болатын осындай баспана табылды.
