Құтадғу білік» (Құтты білік) — Жүсіп Баласағұни (Баласағұн) шығарған дидактикалық поэма.
Бұл көне түркі тілінде жазылған, түркі тектес халықтардың ортақ қазынасы.
Көптеген зерттеушілер бұл поэманы саясат, мемлекет басқару, әскери іс жөніндегі философиялық трактат деп жүр. Шындығында да, бұл жалаң әдеби дүние емес. Бұл бүтін бір тарихи кезеңнің мінез құлқын бойына сіңірген, қоғамдық саяси, әлеуметтік бітімі қанық, моральдық этикалық, рухани қазынамыздың негізі, арқау боларлық дүние. Ондағы бүгінгі тілімізге, ой толғамымызға төркіндес, етене жақын орамдарды көргенде, қазақ әдебиетінің солармен тікелей сабақтаса жалғасқан дидактикалық поэзия мен шешендік сөздердің, билердің орағытып, ой тастайтын кең тынысты толғамдарының дәстүрлі бірлігі «мен мұндалап» тұрады. Жүсіп Баласағұнның мемлекетті басқару қағидалары мен принциптерін, елге билік жүргізудің ережелері мен тәртібін, қоғам мүшелерінің мінез-құлық және әдеп-ғұрып нормаларын жыр еткен этикалық-дидактикалық мазмұндағы көркем туындысы.
Жүсіп Баласағұни «Құтты білікті» 1069—1070 жж. Баласағұн қаласында бастап, он сегіз айдың ішінде Қашқар қаласында аяқтаған. Қоғамдық әлеуметтік мәні терең, халықтың моральдық этикалық бағдарламасы іспеттес бұл еңбегін Қарахан мемлекетінің сол кездегі билеушісі Табғаш Арслан хан Боғратегінге тарту еткен. Түркі халықтарының тарихында бұл кезең исламның ресми қабылдауымен ерекшеленеді. [1]Құтадғу Біліг [2]– Жүсіп Баласағұнидың еңбегі. Түркия ғалымдары 1942–43 ж. «Құтадғу Білігтің» үш нұсқасын да Стамбұлдан үш томдық кітап етіп шығарды. Дастанды зерттеу ісіне, әсіресе, түркі ғалымдары Р.Р.Арат, М.Ф.Кепрюлд және А.Дильгар, т.б. көп еңбек сіңірді. «Құтадғу Біліг» дастаны орта ғ-ларда бүкіл түркі әлеміне түсінікті болған Қарахан әулеті мемлекеті түріктерінің тілінде жазылған.
ответ:Растения обнаружить природные богатства, называют растениями-геологами. Питаясь различными веществами, а точнее говоря, растворами различных солей, находящихся в почве, растения, помимо самых необходимых для жизни веществ — таких как азот, калий, фосфор, кислород — извлекают и многие другие элементы. Причём извлекают выборочно — каждое растение по своему вкусу.
Венерин башмачок растёт там, где есть известняк.
Встретится фиалка -- будьте внимательны: она "спутник" цинка, а подснежник -- никеля.
Полынь предпочитает марганец, красный мухомор — ванадий, растение «мохнатая грудница» старается накопить побольше никеля, но становится при этом уродливым. Хлопчатнику и некоторым лекарственным травам полезен кобальт (урожай увеличивается в 4-5 раз!) .
А редкое вещество селен целесообразнее не искать в земле, а добывать из растения астрагал: один гектар, засеянный астрагалом, даёт до 25 кг селена.
В золе свёклы и табака химики находят иногда другой очень редкий металл — литий.
Обыкновенная сосна, если её как следует «расспросить» , может подсказать, где искать бериллиевые руды.
В Средней Азии было замечено, что у тюльпанов, выросших на ожелезненных почвах, цветы ярко-оранжевые. Полосы ярко-оранжевого цвета, выделяющиеся среди огромного массива тюльпанов, показывают направление залегания ожелезненных пород.
Ученые долго не могли разгадать причину бочкообразных наростов на ветвях берез и караганов в Туве. Оказалось, что это верный признак кобальтово-никелевых месторождений.
А почему вдруг в некоторых районах Южного Урала растет белая сон-трава, испокон веку имеющая только фиолетовую окраску? Секрет прост — под ней пласты никеля.
А дикий мак в Армении, украсивший свои лепестки черными полосами, подсказал: ищите медно-молибденовые залежи.
Широко распространенная лебеда растет на почве, богатой солью. А под отложениями соли, случается, прячутся нефть и газ. Так обыкновенная лебеда подсказывает геологам место и границы месторождений полезных ископаемых.
Растения обнаружить крупное месторождение меди в Центральном Казахстане. “Зеленым индикатором” здесь оказался “качин патрена” – многолетнее растение с мелкими розовыми цветами. Особенно буйные заросли оно образует там, где почва содержит много медных солей. С флоры открыты также залежи молибдена в Армении, никеля и кобальта – на Южном Урале и в Туве.
Сейчас в списке растений-индикаторов 214 названий, 60 из которых уже проверены. С их можно искать почти все виды ископаемых металлов.
В каталог вошли, например, ромашка и крестовик. Они подсказывают, что в недрах земли содержится цинк. Туранская полынь, прутняк и зеленые мхи – спутники свинцовых залежей. А английский клевер замечателен тем, что в нем на килограмм растительной массы приходится сто миллиграммов молибдена.
Объяснение:
