Скласти уласны верш пейзажнай лирыки​

Аповесць «Дзікае паляванне караля Стаха» для мяне гэта быў цалкам незнаёмым творам, і я дзеля цікавасці пачала чытаць… Адарвацца ўжо не змагла. Як — быццам нырнула ў глыбіні Чорнага возера. І пакуль не дачытала да канца, пакуль аўтар не раскрыў таямніцу дзікага палявання, было адчуванне, нібы я выкручваюся ў гэтай жудаснай чорнай жыжцы, і ніколі ўжо не адчую цвёрдую глебу пад нагамі, ніколі не ўбачу сонечнае святло…

Гістарычна так склалася, што Беларусь доўгі час знаходзілася пад уладай Польшчы. За час праўлення польскіх каралёў склаўся клас мясцовай шляхты — шляхта. Шляхцічы мелі ўласныя маёнткі, валодалі прыгоннымі сялянамі, ваявалі на баку польскага караля, вялі междуусобные войны. І усё гэта вяло да таго, што за многія стагоддзі некаторыя шляхецкія роды назапасілі незлічоныя скарбы, а іншыя наадварот, страцілі амаль усе, сталі беднымі, хоць і шляхетнымі.

Грошы і ўлада заўсёды парухалі людзей здзяйсняць жахлівыя злачынствы.

Апавяданне ў «Дзікім паляванні караля Стаха», вядзецца ад першай асобы. Час дзеяння — сярэдзіна дзевятнаццатага стагоддзя. Беларусь да гэтага часу ўжо ўвайшла ў склад Расійскай імперыі, стаўшы глухой правінцыяй на ўскраінах велізарнай краіны.

У пошуках старажытных паданняў і павер’яў вучоны-фалькларыст Андрэй Беларэцкі за два гады абышоў і аб’ехаў Мінскую, Магілёўскую, Віцебскую, частку Віленскай губерні. І паўсюль ён бачыў жудасную бяспраўнуюгалечу роднага яму народа. Бачыў, як прыходзіць у заняпад культура самабытнага краю. І ад усёй гэтай бязрадаснай карціны ў вучонага шчымела сэрца. І аднойчы лёс закінуў Беларэцкага ў глухі куток Беларусі — маёнтак Балотныя Яліны. Тут у старым замку жыве юная Надзея — апошняя з шляхецкага роду Яноўскіх. Паводле легенды, калісці продак Надзеі Раман прывабіў на паляванне і па-здрадніцку забіў легендарнага караля Стаха. Памірае Стах напрарочыў праклен і вечнае помста «дзікага палявання» усяму роду Яноўскіх. З’яўляюцца «прывіды» вершнікаў трымаюць у страху ўсю акругу: «дзікае паляванне» можа забіць любога… Апошняй ахвярай праклены павінна стаць Надзея.

Праз вобраз Яноўскай Караткевіч хацеў паказаць, што на фоне агульнага зводу беларускай шляхты, якая з мінуўшчыны высакароднага рыцарскага класа ператварылася ў праслойку ненаедных несумленных эксплуататараў ўласнага народа, захаваліся асобныя прадстаўнікі старажытных родаў, якія ўшаноўваюць старадаўнія традыцыі сапраўдных дваранскіх якасцяў — сумленнасці і высакароднасці. Аднак такім людзям вельмі цяжка жыць ў атачэнні людзей, якія ў імя нажывы гатовыя займацца махлярствам і падманам, гатовы пайсьці на самае страшнае злачынства. Высакародныя людзі ў такім асяроддзі асуджаныя.

Такі і застаў Надзею Яноўскую у сваім амаль збяднелым маёнтку Андрэй Беларэцкі. Друк безвыходнасці і страху лунала на твары маладой пані. Страх лунаў па ўсей акрузе. Дзікае паляванне зноў вярнулася і пагражала смерцю маладой дзяўчыне, якой хутка павінна было споўніцца васемнаццаць гадоў.

Будучы дапытлівым па сваей прыродзе, Андрэй вырашыў затрымацца ў маёнтку, каб разабрацца ў падзеях, якія адбываюцца. Размаўляючы з гаспадыняй маёнтка, ён разумее, што Надзея Яноўская не мае нічога агульнага са сваім продкам, прадаўшым сваю зямлю, свой народ, якія здзейснілі крывавае злачынства дзеля ўлады і грошай. Расследуючы ланцуг дзіўных, часам містычных падзей, Беларэцкі сам становіцца ахвярай дзікага палявання караля Стаха, якая ледзь было не загубіла яго, амаль загнаўшы ў непраходную дрыгву. Аднак высокаадукаваны розум дапамог Андрэю аддзяліць містыку ад рэальных фактаў. І аказалася, што як і ў мінулым, так і цяпер усе тлумачылася смагай грошай. Суседзямі Надзеі Яноўскай былі нашчадкі тых самых Вароны і Дуботовка, якія таксама ўдзельнічалі ў страшным злачынстве — забойстве караля Стаха і яго верных людзей. Дубатоўк быў апекуном Надзеі, а па дасягненні ёю паўналецця кіраванне маёнткам пераходзіла ў яе рукі. Гэта і з’явілася прычынай, па якой у галовах Дуботоўка і Вароны нарадзілася ідэя адрадзіць старажытную легенду аб дзікім паляванні, каб давесці да сумашествія, а лепш да смерці, апошнюю прадстаўніцу старажытнага дваранскага роду. А заадно адроджаная легенда дапамагала трымаць у страху ўсю акругу, што дазваляла беспакарана вяршыць свае чорныя справы разбойнікаў, якімі сталі нашчадкі здраднікаў Дубатоўк і Варона.

Ёсць у лёсе любога чалавека падзея, якая ставіць яго перад праблемай маральнага выбару, якое вызначае ўсё яго жыццё, агаляе яго духоўную сутнасць. Для пакалення Васіля Быкава такой падзеяй стала вайна. Пісьменнік-франтавік зноў і зноў звяртаецца да гэтай тэмы, нібы баючыся не паспець распавесці чытачу пра самае галоўнае, што адкрыла яму гэта страшнае выпрабаванне. Быкаў даследуе логіку чалавечага паводзінаў у экстрэмальнай сітуацыі, агаляе яго ўнутранае душэўны проціборства. Прынцыпова важным для пісьменніка з'яўляецца погляд на вайну праз прызму асобнай чалавечага лёсу. Такі погляд пазбаўлены прыблізнасьці і фальшу. Праблема адказнасці чалавека - вось што хвалюе пісьменніка. Яго героі заўсёды знаходзяцца ў працэсе духоўнай эвалюцыі, маральнага росту, і кожны іх ўчынак прыадчыняе чытачу ўтрыманне іх унутранага свету. Асновай сюжэтаў твораў Быкава з'яўляецца сітуацыя выбару.

У аповесці «Сотнікаў» намаляваныя падзеі 1942 г., калі партызанскі атрад пасылае двух байцоў на заданне. Сотнікава і Рыбака трэба будзе расстарацца пражытак для сваіх баявых таварышаў, якія апынуліся ў цяжкім становішчы. Атрад акружаны, а ў ім жанчыны, дзеці, параненыя. Аўтар праводзіць сваіх герояў праз цэлы шэраг звычайных сітуацый, даючы магчымасць кожнаму праявіць сябе. У чытача можа скласціся ўражанне аб слабасці і непрыстасаванасці Сотнікава, які не адрозніваецца фізічнай сілай і моцным здароўем. Затое Рыбак спачатку здаецца чалавекам, здольным вырашыць любыя праблемы.

Выпрабаванне палонам па-новаму асвятляе характары герояў. Кожны з іх дзейнічае ў гэтай сітуацыі, зыходзячы з уласных маральных уяўленняў. Сотнікаў, кволы і слабы з выгляду, дзівіць чытача дзіўным самавалоданнем і мужнасцю. «Што ж, трэба было сабраць у сабе апошнія сілы, каб з годнасцю сустрэць смерць ... Інакш навошта тады жыццё? Занадта нялёгка дастаецца яна чалавеку, каб безразважна ставіцца да яго канца », - робіць ён свой маральны выбар. Інакш паводзіць сябе Рыбак. Ён хітруе, лоўчыя, уступае ў двайную гульню з немцамі, спрабуючы выгандляваць сабе жыццё. Ён не хоча станавіцца здраднікам і ўсімі сіламі імкнецца застацца ў жывых. Аўтар паказвае, што маральны правіну ў гэтым выпадку непазбежны, і Рыбак, сам не жадаючы таго, прыходзіць да здрады і становіцца катам свайго таварыша. Для Быкава вельмі важна ўбачыць вытокі маральнай перамогі і паразы герояў. Усё жыццё Сотнікаў прад'яўляў сабе суровы і сумленны рахунак. «І ён ні разу не схлусіў ні бацьку, ні каму-небудзь іншаму, за ўсё трымаў адказ, гледзячы людзям у вочы". Не на сваю хваробу, ён ідзе на цяжкае заданне, а патрапіўшы ў палон, годна і мужна прымае непазбежнае. У Рыбака ж заўсёды была некаторая маральная слабінку. Ён усё жыццё «умудраўся знайсці які-небудзь выхад».