1. Адзначце сказы, у якіх выказнікам з'яўляецца дзеяслоў. А) Духам падаў ён дарма.
Б) Той вечар асенні.
В) Шпарка коні імчацца ў полі
Г) Сіверны дождж можа яшчэ задоўжыцца.
Д) Шустры жоўценькі клубок шмыг са сцежкі пад дубок.

2. Адзначце сказы з простымі дзеяслоўнымі выказнікамі.

A) Вось, здаецца, адна за адной затухаюць зоркі.
Б) А дождж і не думаў сунімацца.
B) Сняжынкі, лёгкія, пушыстыя, ляцелі да акна, нібы хацелі зазірнуць у кабінет з цікавасці ці ўвогуле патрапіць туды.
Г) Час у маленстве вымяраецца днямі.
Д) Хай храм адчыніць дзверы ў новы дзень, святое ў сэрцы кожным зберажэ!

3. Адзначце сказы з састаўнымі дзеяслоўнымі выказнікамі.

A) Дзіцячыя, юнацкія ўражанні пакідаюць след на ўсё жыццё. Б) Дарожнай чабаровай - скок у сасняк!
B) Яму яшчэ не раз захочацца пабыць у гэтым лесе. Пахадзіць гэтай палявой дарогай між жыта, палюбавацца хараством заліўных лугоў.
Г) Доўга будзе памятаць наша зямля варожую ліхую навалу.
Д) Заплакала маці, пусціла слязу і Алёнка.

4. Адзначце сказы з састаўным іменнымі выказнікамі.

A) Будзь і ты, сынок, свядомы, нам на радасць падрастай!
Б) Сёння ранак ціхі, яркі.
B) Раніцай быў туман.
Г) Некаторыя школы не прынялі ўдзел у спаборніцтве.
Д) Зерне стала хлебам.

5. Адзначце сказы, у якіх у склад выказніка ўваходзіць назоўнік.

A) Дзядзька Марцін быў руплівы гаспадар.
Б) І тайна была побач, і тайна была далёка.
B) Дарога была шырокая, роўная.
Г)Цяпер я - стрэльны верабей. Д) Чалавек ёсць чалавск.

Спішыце. Падкрэсліце граматычныя асновы. Вызначыце, чым выражана граматычнае і лексічнае значэнне выказнікаў. Назавіце тып выказніка.

1. 3 неба ціха падаў першы ў гэтай восені снег.

2. Мой сябра яшчэ і вынаходлівы.

3. Дзвіна тут была значна шырэйшая, чым каля горада.

4. Хай да світання свечка гарыць.

5. Гараджане былі ў дужа добрым гумары.

6. Царыца ім - наша Зямля.

7. Актрыса з мяне ніякая.

8. Нейкі неспакой пачынаў агортваць маладое насенне.

9. Ларыса папрасіла свякроў прынесці з хаты хлеба​​

944     ЧАРОЎНЫ ЛЕС

 

Iду па лесе, цуд вакол чароўны,

I радуе, як песня, кожны крок,

У сэрцы стук з'яўляецца няроўны,

Як малады вiтае саснячок.

 

Што нi сасонка – i краса, i дзiва,

Галлё рукамi трэба рассуваць,

Хаця яно змыкаецца iмклiва,

Ды можна грыб чарговы адшукаць.

 

Калi знянацку стрэнецца балота,

Заззяе журавiнны зоркапад,

Глядзець на зоркi яркiя ахвота,

Iх ў аксамiце з моху вельмi шмат.

 

I рэчка, дзе сцюдзёная вадзiца,

Бяжыць праз лес i весела журчыць,

Лес для душы – цудоўная крынiца,

Бясконца можа радасцi дарыць.

 

Чароўны лес – бяздонная скарбнiца,

Якая дасць i ягад, i грыбоў,

Душой да шчасця можна прытулiцца,

Таму к сабе лес клiча палка зноў.

 

Стварыла лес Вялiкая Прырода,

Удосталь каб яго дары набыць,

Як з'явiцца цудоўная нагода,

Душою ў лесе можна адпачыць.

 

20.07.1995

Аповесць «Дзікае паляванне караля Стаха» для мяне гэта быў цалкам незнаёмым творам, і я дзеля цікавасці пачала чытаць… Адарвацца ўжо не змагла. Як — быццам нырнула ў глыбіні Чорнага возера. І пакуль не дачытала да канца, пакуль аўтар не раскрыў таямніцу дзікага палявання, было адчуванне, нібы я выкручваюся ў гэтай жудаснай чорнай жыжцы, і ніколі ўжо не адчую цвёрдую глебу пад нагамі, ніколі не ўбачу сонечнае святло…

Гістарычна так склалася, што Беларусь доўгі час знаходзілася пад уладай Польшчы. За час праўлення польскіх каралёў склаўся клас мясцовай шляхты — шляхта. Шляхцічы мелі ўласныя маёнткі, валодалі прыгоннымі сялянамі, ваявалі на баку польскага караля, вялі междуусобные войны. І усё гэта вяло да таго, што за многія стагоддзі некаторыя шляхецкія роды назапасілі незлічоныя скарбы, а іншыя наадварот, страцілі амаль усе, сталі беднымі, хоць і шляхетнымі.

Грошы і ўлада заўсёды парухалі людзей здзяйсняць жахлівыя злачынствы.

Апавяданне ў «Дзікім паляванні караля Стаха», вядзецца ад першай асобы. Час дзеяння — сярэдзіна дзевятнаццатага стагоддзя. Беларусь да гэтага часу ўжо ўвайшла ў склад Расійскай імперыі, стаўшы глухой правінцыяй на ўскраінах велізарнай краіны.

У пошуках старажытных паданняў і павер’яў вучоны-фалькларыст Андрэй Беларэцкі за два гады абышоў і аб’ехаў Мінскую, Магілёўскую, Віцебскую, частку Віленскай губерні. І паўсюль ён бачыў жудасную бяспраўнуюгалечу роднага яму народа. Бачыў, як прыходзіць у заняпад культура самабытнага краю. І ад усёй гэтай бязрадаснай карціны ў вучонага шчымела сэрца. І аднойчы лёс закінуў Беларэцкага ў глухі куток Беларусі — маёнтак Балотныя Яліны. Тут у старым замку жыве юная Надзея — апошняя з шляхецкага роду Яноўскіх. Паводле легенды, калісці продак Надзеі Раман прывабіў на паляванне і па-здрадніцку забіў легендарнага караля Стаха. Памірае Стах напрарочыў праклен і вечнае помста «дзікага палявання» усяму роду Яноўскіх. З’яўляюцца «прывіды» вершнікаў трымаюць у страху ўсю акругу: «дзікае паляванне» можа забіць любога… Апошняй ахвярай праклены павінна стаць Надзея.

Праз вобраз Яноўскай Караткевіч хацеў паказаць, што на фоне агульнага зводу беларускай шляхты, якая з мінуўшчыны высакароднага рыцарскага класа ператварылася ў праслойку ненаедных несумленных эксплуататараў ўласнага народа, захаваліся асобныя прадстаўнікі старажытных родаў, якія ўшаноўваюць старадаўнія традыцыі сапраўдных дваранскіх якасцяў — сумленнасці і высакароднасці. Аднак такім людзям вельмі цяжка жыць ў атачэнні людзей, якія ў імя нажывы гатовыя займацца махлярствам і падманам, гатовы пайсьці на самае страшнае злачынства. Высакародныя людзі ў такім асяроддзі асуджаныя.

Такі і застаў Надзею Яноўскую у сваім амаль збяднелым маёнтку Андрэй Беларэцкі. Друк безвыходнасці і страху лунала на твары маладой пані. Страх лунаў па ўсей акрузе. Дзікае паляванне зноў вярнулася і пагражала смерцю маладой дзяўчыне, якой хутка павінна было споўніцца васемнаццаць гадоў.

Будучы дапытлівым па сваей прыродзе, Андрэй вырашыў затрымацца ў маёнтку, каб разабрацца ў падзеях, якія адбываюцца. Размаўляючы з гаспадыняй маёнтка, ён разумее, што Надзея Яноўская не мае нічога агульнага са сваім продкам, прадаўшым сваю зямлю, свой народ, якія здзейснілі крывавае злачынства дзеля ўлады і грошай. Расследуючы ланцуг дзіўных, часам містычных падзей, Беларэцкі сам становіцца ахвярай дзікага палявання караля Стаха, якая ледзь было не загубіла яго, амаль загнаўшы ў непраходную дрыгву. Аднак высокаадукаваны розум дапамог Андрэю аддзяліць містыку ад рэальных фактаў. І аказалася, што як і ў мінулым, так і цяпер усе тлумачылася смагай грошай. Суседзямі Надзеі Яноўскай былі нашчадкі тых самых Вароны і Дуботовка, якія таксама ўдзельнічалі ў страшным злачынстве — забойстве караля Стаха і яго верных людзей. Дубатоўк быў апекуном Надзеі, а па дасягненні ёю паўналецця кіраванне маёнткам пераходзіла ў яе рукі. Гэта і з’явілася прычынай, па якой у галовах Дуботоўка і Вароны нарадзілася ідэя адрадзіць старажытную легенду аб дзікім паляванні, каб давесці да сумашествія, а лепш да смерці, апошнюю прадстаўніцу старажытнага дваранскага роду. А заадно адроджаная легенда дапамагала трымаць у страху ўсю акругу, што дазваляла беспакарана вяршыць свае чорныя справы разбойнікаў, якімі сталі нашчадкі здраднікаў Дубатоўк і Варона.